Өвлийн улиралд ханиалга удаан үргэлжилдэг шалтгаан

Өвлийн улиралд үзлэгийн өрөөнд хамгийн их сонсогддог асуултуудын нэг бол «Ханиад маань бүрэн эдгэрсэн юм шиг мөртлөө ханиалгаад л байх юм» гэх асуулт юм.

Үнэндээ олон хүмүүс халуурах, нус гоожих, хоолой өвдөх зэрэг цочмог шинж тэмдгүүд нь хэд хоногийн дотор сайжирдаг ч, ханиалга нь хэдэн долоо хоногоос хэдэн сар хүртэл үргэлжлэх тохиолдол байдаг. Үүнээс болоод «Уушги муудчихсан юм биш байгаа», «Ямар нэг хүнд өвчний дохио болов уу» гэж санаа зовох тохиолдол цөөнгүй гардаг.

Энэхүү нийтлэлээр өвлийн улиралд ханиалга удаан үргэлжилдэг шалтгаан болон өдөр тутмын амьдралд тус болох арчилгааны аргуудын талаар авч үзэх болно.

Бусад шинж тэмдэг сайжирсан ч зөвхөн ханиалга удаан үргэлжлэх шалтгаан юу вэ?

Ханиад, томуу зэрэг вирусийн халдвар нь хамар, хоолой, гуурсан хоолойн салст бүрхэвчийг үрэвсүүлж, салст гадаргуугийн хамгаалалтын функцийг гэмтээдэг. Халуурах, нус гоожих зэрэг шинж тэмдгүүд арилсан мэт санагдах үед ч амьсгалын замын салст бүрхэвч дотор бичил үрэвсэл, цочрол үлдсэн байх нь элбэг. Энэ үед илрэх ханиалгыг «Халдварын дараах ханиалга (Post-viral cough)» гэж нэрлэдэг бөгөөд ханиадны дараа ханиалга 3-8 долоо хоног хүртэл үргэлжлэх нийтлэг үзэгдэл юм. Ялангуяа өвлийн улиралд дотор халаалтын улмаас чийгшил 30%-иас доош буух тохиолдол их байдаг.

Хуурай орчин нь амьсгалын замын салст бүрхэвчийг хуурайшуулж, гадны биетүүдийг гадагшлуулах сормууслаг эсийн хөдөлгөөнийг бууруулдаг. Үүний улмаас ханиалгыг зохицуулдаг мэдрэлийн хэлхээ мэдрэмтгий болж, бага зэргийн цочролд ч ханиалгын хүлээн авагч хэт мэдрэг хариу үйлдэл үзүүлдэг 1). Өөрөөр хэлбэл, ханиадны бусад шинж тэмдэг арилсан ч ханиалга үргэлжлээд байгаа шалтгаан нь ‘амьсгалын зам хараахан бүрэн сэргээгүй байгаа төлөвт’ өвлийн орчны нөлөөгөөр дахин дахин цочроод байгаатай холбоотой юм. Ийм халдварын дараах ханиалга нь ихэвчлэн цаг хугацаа өнгөрөхөд аяндаа сайжирдаг боловч шинж тэмдэг үргэлжлэх эсвэл дордох тохиолдолд энэ нь зүгээр нэг нөхөн сэргэх үйл явц уу, эсвэл өөр өвчний дохио юу гэдгийг ялгах нь чухал юм.

1) Health Kyunghyang, «Ханиадны дараа ханиалга удаан үргэлжилдэг шалтгаан... ‘Амьсгалын замын хэт мэдрэг байдал’ их нөлөөлдөг.», https://zrr.kr/FnJbib

Ханиалгын шалтгааныг ялгах аргууд (Халдварын дараах ханиалга vs Бусад өвчин)

Ханиадны дараах ханиалга 3 долоо хоногоос дээш үргэлжилбэл, энэ нь зүгээр нэг үлдэгдэл ханиалга биш, ханиалга үүсгэж буй суурь өвчин байгаа эсэхийг сэжиглэх хэрэгтэй. Гол шалтгаануудад халдварын дараах ханиалга, хамрын арын гоожилт (амьсгалын дээд замын ханиалгын хам шинж), багтраа, ходоод-улаан хоолойн сөргөө өвчин багтдаг бөгөөд эдгээр дөрөв нь бүгд өөр өөр эмчилгээ шаарддаг тул ханиалгын хэлбэр болон дагалдах шинж тэмдгээр нь ялгах нь чухал юм.

・ Халдварын дараах ханиалга: Ханиад, томуу, Ковид-19-ийн дараа амьсгалын зам хэт мэдрэг хэвээр үлдсэнээс үүсдэг ханиалга юм. Ихэвчлэн 3-8 долоо хоног үргэлжлэх боломжтой бөгөөд цээжний рентген болон үндсэн шинжилгээгээр хэвийн гардаг. Хүйтэн агаар, ярих, инээх үед ханиалга өдөөгдөж, цаг хугацаа өнгөрөх тусам аажмаар сайжирдаг онцлогтой. Энэ тохиолдолд амьсгалын замын цочролыг багасгах амьдралын хэв маягийн зохицуулалт болон шаардлагатай бол богино хугацааны эмийн эмчилгээ тус болно.

・ Хамрын арын гоожилт (Амьсгалын дээд замын ханиалгын хам шинж): Хамар эсвэл хамрын дайвар хөндийгөөс ялгарсан шүүрэл хоолой руу урсаж ханиалга үүсгэдэг төлөв юм. «Цэр татаад байгаа мэт мэдрэмж», «Хоолой руу ямар нэг зүйл урсаад байна» гэж ихэвчлэн хэлдэг бөгөөд өглөөд ханиалга хүчтэй байх эсвэл хоолойгоо байнга засах үйлдэл давтагддаг. Харшлын ринит эсвэл архаг синуситтай хавсарсан байх нь элбэг бөгөөд энэ тохиолдолд ханиалга намдаах эмээс илүү ринит болон синуситын эмчилгээ нь ханиалгыг намдаахад илүү үр дүнтэй байдаг.

・ Багтраанаас үүдэлтэй ханиалга: Багтраа нь ихэвчлэн амьсгал давчдах, шуугиж амьсгалах өвчин гэж тооцогддог ч өвлийн улиралд зөвхөн ханиалга үргэлжилдэг ‘ханиалгат хэлбэрийн багтраа’ нийтлэг тохиолддог. Шөнө эсвэл үүрээр ханиалга хүчтэй болж, хүйтэн агаар, дасгал хөдөлгөөн, инээсний дараа дордох хандлагатай байдаг. Ханиад аль хэдийн эдгэрсэн ч зөвхөн ханиалга үлдэж, амьсгал давчдах мэдрэмж төрж байвал багтрааг сэжиглэж болно.

・ Ходоод-улаан хоолойн сөргөө өвчнөөс үүдэлтэй ханиалга: Цээж хорсохгүй байсан ч ходоодны хүчил залгиур хоолой руу бага зэрэг сөргөж орвол ханиалгах рефлексийг байнга цочроож болно. Ялангуяа хэвтэж байх үед, хоол идсэнээс хойш 1-2 цагийн дотор, шөнө ханиалга хүчтэй болж байвал сэжиглэж болох бөгөөд хоолойд юм тээглэсэн мэдрэмж, ойр ойрхон хий ханиалгах, хоолой сөөх зэрэг шинж тэмдэг дагалдаж болно.

Хүснэгт 1 <Ханиалгын шалтгааныг ялгах хүснэгт>