Бүслүүр үлдний вакцинжуулалт, вакцины төрлүүдийн ялгаа юу вэ?

Бүслүүр үлд нь зөвхөн арьсны өвчин биш бөгөөд мэдрэлийн гэмтэлд хүргэж болзошгүй тул эмчлэхээс илүү урьдчилан сэргийлэх нь чухал өвчин юм. Ялангуяа 50-аас дээш насанд өвчлөх эрсдэл болон хүндрэл үүсэх магадлал нэмэгддэг тул вакцинжуулалтад анхаарал хандуулах болсон. Энэхүү нийтлэлээр бүслүүр үлдний вакцины төрлүүдийн ялгаа болон тариулахын өмнө шалгах шалгууруудыг авч үзэх болно.

Бүслүүр үлд үүсэх шалтгаан

Бүслүүр үлд нь бага насандаа салхин цэцгээр өвчлөх үед биед үлдсэн салхин цэцэг-бүслүүр үлдний вирус дахин идэвхжсэнээр үүсдэг. Энэхүү вирус нь мэдрэлийн зангилаанд нуугдмал байж байгаад дархлаа сулрах үед идэвхжиж, мэдрэлийн дагуу шилжин үрэвсэл, өвдөлт үүсгэдэг. Ялангуяа 50-аас дээш насанд эсийн дархлааны үйл ажиллагаа буурснаар өвчлөх эрсдэл нэмэгддэг онцлогтой. Үүн дээр архаг хууч өвчин, нойр дутуу байх, стресс, хавдрын эмчилгээ, дархлаа дарангуйлах эм хэрэглэх зэрэг хүчин зүйлс нөлөөлбөл өвчлөх магадлал улам бүр нэмэгддэг.

Хамгийн чухал зүйл бол бүслүүр үлд нь зөвхөн арьсан дээр тууралт гараад дуусдаг өвчин биш юм. Эмчилгээний дараа ч хэдэн сараас хэдэн жил хүртэл үргэлжлэх ‘бүслүүр үлдний дараах мэдрэлийн өвдөлт (PHN)’ болон хувирч болох бөгөөд энэ өвдөлт нь өдөр тутмын амьдралд ихээхэн саад учруулахуйц хүчтэй байх тохиолдол олон байдаг. Тиймээс бүслүүр үлдний вакцинжуулалтыг өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхээс илүүтэй ‘өвдөлт болон хүндрэлээс урьдчилан сэргийлэх’ талаас нь авч үзэх нь гол цөм юм. Эцэст нь бүслүүр үлд нь дархлаа сулрахтай шууд холбоотой тул нас ахих тусам вакцинжуулалтын хэрэгцээ улам бүр нэмэгддэг өвчин юм.

Бүслүүр үлдний вакцины төрөл, Амьд вакцин болон Рекомбинант вакцины харьцуулалт

Одоогийн байдлаар бүслүүр үлдний вакцинжуулалтад ашиглагдаж буй вакциныг амьд вакцин болон рекомбинант вакцин гэж хоёр ангилдаг.

Амьд вакцин нь сулруулсан вирусийг ашиглан дархлааны хариу урвалыг өдөөх арга бөгөөд 1 удаагийн тарилгаар дуусдаг онцлогтой. Тариулахад хялбар давуу талтай боловч дархлаа суларсан өвчтөнүүдэд хэрэглэхэд хязгаарлалттай байж болно. Үүний жишээнд Зоставакс (Zostavax) зэрэг төрлийн вакцинууд багтана.

Нөгөө талаас, рекомбинант вакцин нь вирусийн тодорхой уургийн бүрэлдэхүүн хэсгийг ашиглан дархлааны хариу урвалыг өдөөдөг бөгөөд бодит вирусийг ашигладаггүй тул хэрэглэх хүрээ өргөн байдаг. 2 удаа тариулах шаардлагатай боловч урьдчилан сэргийлэх үр нөлөө болон үргэлжлэх хугацааны хувьд илүү сайн байх хандлагатай байдаг ба Сингрикс (Shingrix) вакциныг голчлон ашигладаг. Сүүлийн үед урьдчилан сэргийлэх үр нөлөө болон тогтвортой байдлын үүднээс рекомбинант вакциныг сонгох хувь нэмэгдэж байна.

Ялангуяа өмнө нь амьд вакцин тариулсан байсан ч цаг хугацаа өнгөрөх тусам урьдчилан сэргийлэх үр нөлөө нь буурч болох тул тодорхой хугацааны дараа рекомбинант вакцинаар нэмэлт тун тариулах стратегийг ашигладаг. Энэ нь урьдчилан сэргийлэх үр нөлөөг нөхөх болон урт хугацааны мэдрэлийн өвдөлтийн эрсдэлийг бууруулах зорилготой юм. Гэсэн хэдий ч хувь хүний эрүүл мэндийн байдал болон өмнөх тарилгын хугацаанаас хамаарч өөр өөр байж болох тул вакцинжуулалтын төлөвлөгөөг зөвлөгөө авч шийдэх шаардлагатай.

Бүслүүр үлдний вакцинжуулалтын хугацаа

Бүслүүр үлдний вакциныг ерөнхийдөө 50-аас дээш насныханд зөвлөдөг. Энэ нь нас ахих тусам дархлааны үйл ажиллагаа буурч, өвчлөлийн түвшин болон хүндрэлийн эрсдэл зэрэг нэмэгддэгтэй холбоотой юм. Ялангуяа чихрийн шижин, цусны даралт ихсэх зэрэг архаг хууч өвчтэй тохиолдолд бүслүүр үлд тусах үед хүндрэх магадлал өндөр байдаг тул вакцинжуулалтын хэрэгцээ улам бүр чухалчлагддаг. Мөн бүслүүр үлд тусаад эдгэрсэн байсан ч дахин өвдөх магадлалтай тул тодорхой хугацааны дараа тариулахыг зөвлөдөг. Хамгийн чухал зүйл бол ‘нэг удаа өвдсөн болохоор зүгээр’ гэж бодох биш, харин дахин өвдөх болон мэдрэлийн өвдөлтөөс урьдчилан сэргийлэх талаас нь хандах хэрэгтэй. Тариулах хугацаа нь хувь хүний дархлааны байдал болон эрүүл мэндийн байдлаас хамаарч өөр өөр байж болох бөгөөд вакцины төрлөөс хамааран тарилгын тоо, хуваарийг мөн тооцох хэрэгтэй. Эцэст нь бүслүүр үлдний вакцинжуулалт нь зөвхөн насны шалгуур биш, харин хувь хүний эрүүл мэндийн байдал болон өмнөх вакцинжуулалтын түүхийг тусгасан төлөвлөгөөт менежмент шаарддаг.

Аюулгүй вакцинжуулалтад зориулсан хяналтын шалгуур

Бүслүүр үлдний вакцинжуулалт нь ерөнхийдөө аюулгүй байдал өндөртэй боловч тариулахын өмнөх болон дараах менежментийн стандартыг ойлгох нь чухал юм. Тариулахын өмнө халуурах эсвэл цочмог өвчин байгаа эсэхийг шалгаж, биеийн байдал тогтвортой үед тариулах нь зарчим юм.

Тариулсны дараа тарьсан хэсэгт өвдөх, хавдах, булчин өвдөх, ядрах, бага зэрэг халуурах зэрэг хариу урвал илэрч болох бөгөөд энэ нь дархлааны хэвийн хариу урвал юм. Ялангуяа рекомбинант вакцин нь ийм хариу урвал харьцангуй ойрхон илрэх хандлагатай байдаг. Ихэнхдээ 1-2 хоногийн дотор сайжирдаг бөгөөд тариулсан өдөр хүнд дасгал хөдөлгөөн хийх, саунд орох, согтууруулах ундаа хэрэглэхээс зайлсхийхийг зөвлөж байна. Ерөнхийдөө онцгой асуудалгүй бол маргаашаас нь өдөр тутмын үйл ажиллагаагаа үргэлжлүүлэх боломжтой боловч өвдөлт эсвэл ядрах мэдрэмж үргэлжилбэл 1-2 хоног сайн амарч байгаад үйл ажиллагаагаа эхлүүлэх нь аюулгүй. Энэ нь Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газрын вакцинжуулалтын ерөнхий анхааруулгад заасан нийтлэг менежментийн стандарт юм.

Гэсэн хэдий ч өндөр халуурах нь үргэлжлэх, амьсгал давчдах, бүх биеэр тууралт гарах зэрэг гаж нөлөө илэрвэл яаралтай эмнэлгийн байгууллагад хандах шаардлагатай.

Бүслүүр үлдний вакцинжуулалт нь ‘өвдөлтийг намдаах хамгийн бодит сонголт’ юм. Вакцинжуулалт нь зөвхөн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх бус, урт хугацааны мэдрэлийн өвдөлт болон амьдралын чанар буурахаас урьдчилан сэргийлэх менежментийн стратеги юм. Ялангуяа 50-аас дээш настай бол заавал нэг удаа вакцинжуулалтад хамрагдсан эсэхээ шалгах шаардлагатай.

ㆍНас болон суурь өвчний байдлыг шалгах!

ㆍВакцины төрлийг сонгох шалгуурыг цэгцлэх!

ㆍВакцинжуулалтын хуваарийг удирдах болон бүрэн тун хийлгэсэн эсэхийг шалгах!

Эдгээр гурван шалгуурыг гол болгон одоогийн байдлаа шалгаж үзээрэй. Вакцинжуулалтыг хойшлуулахаас илүүтэй төлөвлөгөөтэйгээр хийлгэх нь хамгийн аюулгүй юм.

* Ашигласан материал: Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газрын вакцинжуулалтын туслах https://nip.kdca.go.kr/irhp/infm/goVcntInfo.do?menuLv=1&menuCd=1117

Chaum эмнэлгийн цаг захиалга: 02-3015-5300 | Сөүл хот, Ганнам дүүрэг, Чондам-дун 4-1 Life Center Chaum