Tiêm phòng zona thần kinh, sự khác biệt giữa các loại vắc-xin là gì?

Zona thần kinh không chỉ đơn thuần là một bệnh ngoài da mà còn là căn bệnh có thể dẫn đến tổn thương thần kinh, là một bệnh điển hình mà việc phòng ngừa quan trọng hơn điều trị. Đặc biệt sau 50 tuổi, nguy cơ mắc bệnh và khả năng xảy ra biến chứng đều tăng lên, do đó sự quan tâm đến việc tiêm phòng cũng ngày càng cao. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu sự khác biệt giữa các loại vắc-xin zona thần kinh và các tiêu chuẩn cần kiểm tra trước khi tiêm.

Lý do gây ra bệnh zona thần kinh

Zona thần kinh xảy ra khi virus varicella-zoster, loại virus còn sót lại trong cơ thể sau khi mắc bệnh thủy đậu lúc nhỏ, hoạt động trở lại. Virus này ẩn náu trong các hạch thần kinh và hoạt động khi hệ miễn dịch suy yếu, di chuyển dọc theo dây thần kinh gây viêm và đau đớn. Đặc biệt sau 50 tuổi, chức năng miễn dịch tế bào giảm đi, dẫn đến đặc điểm là nguy cơ mắc bệnh tăng lên. Nếu kết hợp thêm các yếu tố như bệnh mãn tính, thiếu ngủ, căng thẳng, điều trị ung thư, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch, khả năng mắc bệnh sẽ còn cao hơn nữa.

Điểm quan trọng là zona thần kinh không phải là căn bệnh kết thúc bằng những nốt phát ban đơn thuần trên da. Ngay cả sau khi điều trị, bệnh có thể dẫn đến « đau dây thần kinh sau zona (PHN) » kéo dài từ vài tháng đến vài năm, và cơn đau này thường có cường độ mạnh đến mức gây cản trở nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. Do đó, tiêm phòng zona thần kinh cần được tiếp cận từ góc độ « phòng ngừa đau đớn và biến chứng » hơn là chỉ phòng ngừa bệnh tật. Cuối cùng, vì suy giảm miễn dịch là nguyên nhân trực tiếp gây ra zona, nên khi tuổi tác càng cao, nhu cầu tiêm phòng càng trở nên cấp thiết.

So sánh các loại vắc-xin zona: Vắc-xin sống và Vắc-xin tái tổ hợp

Hiện nay, vắc-xin được sử dụng để tiêm phòng zona thần kinh chủ yếu được chia thành vắc-xin sống và vắc-xin tái tổ hợp.

Vắc-xin sống hoạt động bằng cách sử dụng virus đã được làm yếu (giảm độc lực) để kích thích phản ứng miễn dịch, với đặc điểm là chỉ cần tiêm 1 lần là hoàn tất. Ưu điểm là tiêm chủng đơn giản, nhưng việc sử dụng có thể bị hạn chế đối với những bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch. Điển hình là dòng vắc-xin như Zostavax thuộc loại này.

Ngược lại, vắc-xin tái tổ hợp sử dụng các thành phần protein cụ thể của virus để kích thích phản ứng miễn dịch. Vì không sử dụng virus thực tế nên phạm vi áp dụng khá rộng. Mặc dù cần tiêm 2 lần nhưng vắc-xin này có xu hướng mang lại hiệu quả phòng ngừa và thời gian duy trì tốt hơn, điển hình là Shingrix. Gần đây, tỷ lệ lựa chọn vắc-xin tái tổ hợp đang có xu hướng tăng lên do hiệu quả phòng ngừa và tính bền vững của nó.

Đặc biệt, ngay cả khi đã tiêm vắc-xin sống, hiệu quả phòng ngừa có thể giảm dần theo thời gian, vì vậy chiến lược tiêm bổ sung bằng vắc-xin tái tổ hợp sau một khoảng thời gian nhất định đang được áp dụng. Đây là cách tiếp cận nhằm bổ sung hiệu quả phòng ngừa và giảm nguy cơ đau dây thần kinh lâu dài. Tuy nhiên, việc áp dụng có thể khác nhau tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe cá nhân và thời điểm tiêm chủng trước đó, vì vậy kế hoạch tiêm chủng cần được quyết định thông qua tư vấn.

Thời điểm tiêm phòng zona thần kinh

Tiêm phòng zona thần kinh thường được khuyến nghị cho người từ 50 tuổi trở lên. Điều này là do chức năng miễn dịch giảm dần theo tuổi tác, khiến tỷ lệ mắc bệnh và nguy cơ biến chứng đồng thời tăng lên. Đặc biệt, đối với những người mắc các bệnh mãn tính như tiểu đường, cao huyết áp, nhu cầu tiêm phòng càng được nhấn mạnh vì khả năng bệnh tiến triển nặng khi mắc zona là rất cao. Ngoài ra, ngay cả khi đã từng bị zona, bệnh vẫn có khả năng tái phát, vì vậy việc tiêm phòng sau một khoảng thời gian nhất định vẫn được khuyến khích. Điểm quan trọng không phải là suy nghĩ « tôi đã bị một lần rồi nên không sao », mà phải tiếp cận từ góc độ phòng ngừa tái phát và đau dây thần kinh. Thời điểm tiêm chủng có thể thay đổi tùy theo tình trạng miễn dịch và sức khỏe cá nhân, đồng thời cũng cần cân nhắc quản lý số lần tiêm và lịch trình theo từng loại vắc-xin. Cuối cùng, tiêm phòng zona thần kinh cần một kế hoạch quản lý phản ánh cả tình trạng sức khỏe cá nhân và lịch sử tiêm chủng trước đó chứ không chỉ dựa trên tiêu chuẩn độ tuổi đơn thuần.

Tiêu chuẩn kiểm tra để tiêm chủng an toàn

Tiêm phòng zona thần kinh nhìn chung có độ an toàn cao, nhưng việc hiểu rõ các tiêu chuẩn quản lý trước và sau khi tiêm là rất quan trọng. Nguyên tắc là phải kiểm tra xem có bị sốt hay mắc bệnh cấp tính hay không trước khi tiêm, và chỉ tiêm khi tình trạng cơ thể ổn định.

Sau khi tiêm, có thể xuất hiện các phản ứng như đau tại chỗ tiêm, sưng, đau cơ, mệt mỏi, sốt nhẹ, và đây là những phản ứng miễn dịch bình thường. Đặc biệt, vắc-xin tái tổ hợp có xu hướng gây ra các phản ứng này thường xuyên hơn. Hầu hết các triệu chứng sẽ thuyên giảm trong vòng 1-2 ngày, và khuyến nghị nên tránh vận động mạnh, xông hơi hoặc uống rượu vào ngày tiêm. Thông thường, nếu không có gì bất thường, bạn có thể sinh hoạt bình thường từ ngày hôm sau, nhưng nếu tình trạng đau hoặc mệt mỏi kéo dài, tốt nhất nên nghỉ ngơi đầy đủ 1-2 ngày trước khi hoạt động trở lại. Đây là tiêu chuẩn quản lý chung cũng được hướng dẫn trong các lưu ý tiêm chủng thông thường của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh.

Tuy nhiên, trong trường hợp sốt cao kéo dài hoặc xuất hiện các phản ứng bất thường như khó thở, phát ban toàn thân, cần phải đến cơ sở y tế kiểm tra ngay lập tức.

Tiêm phòng zona thần kinh là « lựa chọn thực tế nhất để giảm đau đớn ». Tiêm chủng không chỉ đơn thuần là phòng bệnh mà còn là chiến lược quản lý để ngăn ngừa đau dây thần kinh lâu dài và suy giảm chất lượng cuộc sống. Đặc biệt nếu bạn trên 50 tuổi, việc kiểm tra tình trạng tiêm chủng ít nhất một lần là rất cần thiết.

ㆍKiểm tra độ tuổi và tình trạng bệnh nền!

ㆍTổng hợp tiêu chuẩn lựa chọn loại vắc-xin!

ㆍQuản lý lịch tiêm và kiểm tra việc hoàn tất tiêm chủng!

Hãy kiểm tra tình trạng hiện tại của bạn dựa trên ba tiêu chuẩn này. Tiêm phòng theo kế hoạch thay vì trì hoãn là cách an toàn nhất.

* Tài liệu tham khảo: Hỗ trợ tiêm chủng của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc https://nip.kdca.go.kr/irhp/infm/goVcntInfo.do?menuLv=1&menuCd=1117

Mọi thắc mắc về đặt lịch khám tại Chaum: 02-3015-5300 | Life Center Chaum, 4-1 Cheongdam-dong, Gangnam-gu, Seoul