ทำไมผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ถึงควรฉีดวัคซีนมะเร็งปากมดลูก

วัคซีนมะเร็งปากมดลูกมักถูกรับรู้กันโดยทั่วไปว่าเป็นวัคซีนที่ควรฉีดในช่วงวัยรุ่น

ด้วยเหตุนี้ เมื่อก้าวเข้าสู่วัยผู้ใหญ่ หลายคนจึงมักลังเลที่จะเข้ารับการฉีดวัคซีนเพราะคิดว่า ‘มันสายเกินไปหรือเปล่า’ หรือ ‘ฉีดตอนนี้จะได้ผลจริงไหม’

อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงในการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของมะเร็งปากมดลูกนั้น ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในช่วงอายุใดอายุหนึ่ง แต่ยังคงมีอยู่ต่อเนื่องสำหรับผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ ในบทความนี้ เราจะมาทำความเข้าใจว่าทำไมผู้หญิงวัยผู้ใหญ่จึงควรพิจารณาฉีดวัคซีนมะเร็งปากมดลูก พร้อมไขข้อสงสัยต่างๆ เกี่ยวกับวัคซีนชนิดนี้กันครับ

ทำไมมะเร็งปากมดลูกถึงถูกเรียกว่า ‘มะเร็งที่ป้องกันได้’

มะเร็งปากมดลูกมีลักษณะที่โดดเด่นมากเมื่อเทียบกับมะเร็งชนิดอื่นๆ นั่นคือมีสาเหตุการเกิดที่ค่อนข้างชัดเจน เป็นที่ทราบกันดีว่ากว่า 90% ของมะเร็งปากมดลูกมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี หรือ HPV (Human Papillomavirus) ซึ่งเป็นไวรัสที่แพร่กระจายผ่านการสัมผัสทางเพศสัมพันธ์ และเป็นไวรัสที่พบได้บ่อยจนผู้หญิงที่มีประสบการณ์ทางเพศส่วนใหญ่มีโอกาสได้รับเชื้ออย่างน้อยหนึ่งครั้งในชีวิต

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวการติดเชื้อเอง แต่อยู่ที่เชื้อ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงบางชนิดที่ไม่หายไปเองตามธรรมชาติและคงอยู่ในร่างกายเป็นเวลานาน ซึ่งอาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงที่ผิดปกติของเซลล์ปากมดลูก และพัฒนาไปสู่มะเร็งปากมดลูกได้ในช่วงเวลาหลายปีหรือหลายสิบปี

กล่าวคือ มะเร็งปากมดลูกไม่ใช่โรคที่เกิดขึ้นอย่างกะทันหัน แต่มีโครงสร้างการดำเนินโรคที่คาดการณ์ได้ โดยจะผ่านระยะก่อนมะเร็งที่เรียกว่า ‘รอยโรคในชั้นเยื่อบุผิวปากมดลูก’ ก่อนจะได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็ง ด้วยคุณลักษณะนี้ กรมควบคุมโรคจึงจัดให้มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่ป้องกันได้ โดยแนะนำให้การฉีดวัคซีน HPV และการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกอย่างสม่ำเสมอเป็นวิธีป้องกันที่สำคัญที่สุด สรุปได้ว่า มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่มีโอกาสป้องกันได้สูงมากผ่านการฉีดวัคซีน ดังนั้นการฉีดวัคซีนจึงเป็นเรื่องจำเป็น

ทำไมผู้หญิงวัยผู้ใหญ่จึงจำเป็นต้องฉีดวัคซีนมะเร็งปากมดลูก

คำถามแรกที่ผู้หญิงวัยผู้ใหญ่มักนึกถึงเมื่อพูดถึงวัคซีนมะเร็งปากมดลูกคือ ‘สายเกินไปแล้วหรือเปล่า?’ เนื่องจากการรณรงค์ฉีดวัคซีนระดับชาติมักเน้นไปที่กลุ่มวัยรุ่น จึงทำให้เกิดความเข้าใจผิดได้ง่ายว่าวัคซีน HPV มีประสิทธิภาพเฉพาะในบางช่วงอายุเท่านั้น อย่างไรก็ตาม นั่นเป็นเพียงการตัดสินใจเชิงนโยบายเพื่อปกป้องกลุ่มเป้าหมายในช่วงเวลาที่เห็นผลการป้องกันสูงสุด ไม่ได้หมายความว่าวัคซีนจะไม่มีประสิทธิภาพในผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ HPV ไม่ใช่ไวรัสชนิดเดียว แต่มีมากกว่า 200 สายพันธุ์ ซึ่งในจำนวนนี้มีหลายสายพันธุ์ที่เป็นสายพันธุ์เสี่ยงสูงที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับมะเร็งปากมดลูก การที่มีประสบการณ์ทางเพศแล้วไม่ได้หมายความว่าคุณจะเคยได้รับเชื้อครบทุกสายพันธุ์เหล่านี้ ดังนั้น ผู้หญิงวัยผู้ใหญ่จึงยังมีโอกาสเพียงพอที่จะป้องกันเชื้อ HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงที่ยังไม่เคยติดเชื้อผ่านการฉีดวัคซีน นอกจากนี้ HPV ยังมีลักษณะพิเศษคือแม้จะเคยติดเชื้อและหายไปเองแล้ว ก็ยังสามารถติดเชื้อซ้ำด้วยสายพันธุ์อื่นได้อีก จากแนวทางปฏิบัติของสมาคมสูตินรีแพทย์แห่งเกาหลี รายงานว่าในกลุ่มผู้หญิงวัยผู้ใหญ่อายุ 27-45 ปี การฉีดวัคซีน HPV ช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อสายพันธุ์เสี่ยงสูงอย่างต่อเนื่องและการเกิดรอยโรคก่อนมะเร็งปากมดลูกได้อย่างมีนัยสำคัญ 1) สิ่งนี้บ่งชี้ว่าวัคซีน HPV ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การฉีดในช่วงวัยรุ่น แต่ยังคาดหวังผลในการป้องกันมะเร็งในระยะยาวสำหรับผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ได้ด้วย

1) สมาคมสูตินรีแพทย์แห่งเกาหลี. แนวทางฉบับแก้ไขสำหรับการฉีดวัคซีนไวรัสเอชพีวี (HPV) (2023). วารสารสมาคมสูตินรีแพทย์แห่งเกาหลี, 66(1), 10-25.

โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีของผู้หญิงที่เคยมีผลการตรวจเซลล์ปากมดลูก (Pap smear) หรือการตรวจ HPV ที่ผิดปกติในอดีต อาจมีความเป็นไปได้ว่าเคยได้รับเชื้อ HPV บางสายพันธุ์มาแล้ว ในกรณีนี้ การฉีดวัคซีนไม่ได้มีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาการติดเชื้อเดิม แต่จะมีประโยชน์ในการป้องกันการติดเชื้อเพิ่มเติมจาก HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงชนิดอื่นๆ นอกจากนี้ ยังมีรายงานแนวโน้มอัตราการติดเชื้อ HPV ที่เพิ่มขึ้นในผู้หญิงช่วงวัย 30-40 ปี 2) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคม เช่น อายุที่แต่งงานช้าลง การหย่าร้างและการแต่งงานใหม่ที่เพิ่มขึ้น รวมถึงการมีคู่นอนใหม่หลังจากวัยกลางคน เป็นต้น ข้อเท็จจริงนี้ยืนยันว่าความเสี่ยงในการติดเชื้อ HPV ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ช่วงอายุใดอายุหนึ่ง แต่ยังคงมีอยู่ต่อเนื่องแม้จะเข้าสู่วัยผู้ใหญ่แล้วก็ตาม

2) สมาคมนรีเวชเนื้องอกแห่งเกาหลี. ข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับวัคซีน HPV. จดหมายข่าวสมาคมนรีเวชเนื้องอกแห่งเกาหลี. เมษายน 2021; 18-20.

ทำไมการป้องกัน HPV จึงสำคัญสำหรับผู้หญิงที่วางแผนจะมีบุตร

สำหรับผู้หญิงที่วางแผนจะมีบุตรในอนาคต การป้องกัน HPV ถือเป็นองค์ประกอบสำคัญในการดูแลสุขภาพ แม้ว่าการตั้งครรภ์เองจะไม่ได้ทำให้เกิดการติดเชื้อ HPV แต่เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของระบบภูมิคุ้มกันในระหว่างตั้งครรภ์ อาจทำให้เชื้อ HPV ที่แฝงอยู่ในร่างกายเกิดการกระตุ้น หรือรอยโรคที่เกี่ยวข้องอาจดำเนินโรคต่อไปได้ ด้วยเหตุนี้ ในวงการแพทย์ปัจจุบันจึงมีการพิจารณาการฉีดวัคซีน HPV เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการดูแลสุขภาพก่อนการตั้งครรภ์เพิ่มมากขึ้น 3) วัคซีนมะเร็งปากมดลูกไม่ใช่ ‘ทางเลือกที่จบลงหากพลาดช่วงเวลาไป’ แต่เป็นวิธีการป้องกันที่สามารถนำกลับมาพิจารณาได้อีกครั้งตามสถานะสุขภาพและระยะของชีวิตของแต่ละบุคคล

3) มุน เซ-ยอง. กรณีการตรวจหาการติดเชื้อไวรัสเอชพีวี (HPV) ระหว่างวางแผนตั้งครรภ์เพิ่มสูงขึ้น. HiDoc. https://news.hidoc.co.kr/news/articleView.html?idxno=23481

ความเข้าใจผิดและความจริงเกี่ยวกับวัคซีนมะเร็งปากมดลูก

เมื่อพูดถึงวัคซีนมะเร็งปากมดลูก มักจะมีคำถามตามมามากมาย เช่น จำเป็นต้องฉีดซ้ำหรือไม่ หรือถ้าฉีดแล้วไม่ต้องตรวจคัดกรองอีกต่อไปใช่ไหม เรามาดูคำตอบสำหรับคำถามยอดฮิตเกี่ยวกับวัคซีนมะเร็งปากมดลูกกันครับ

Q1. เคยฉีดวัคซีนแล้ว จำเป็นต้องฉีดวัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ซ้ำอีกไหม?

อาจพิจารณาฉีดซ้ำเพื่อป้องกันสายพันธุ์เสี่ยงสูงที่พบบ่อยในคนเกาหลีและเพื่อเติมเต็มช่องว่างในการป้องกัน ในอดีตวัคซีนชนิด 4 สายพันธุ์จะเน้นไปที่การป้องกันสายพันธุ์ 16 และ 18 ซึ่งเป็นสาเหตุของมะเร็งปากมดลูกประมาณ 70% ในขณะที่วัคซีนชนิด 9 สายพันธุ์ได้เพิ่มสายพันธุ์เสี่ยงสูงอีก 5 ชนิด (31, 33, 45, 52, 58) ทำให้ขอบเขตการป้องกันขยายกว้างขึ้นเป็นมากกว่า 90% จากการสำรวจทางระบาดวิทยาในประเทศเกาหลี พบว่าผู้หญิงเกาหลีมีอัตราการตรวจพบ HPV สายพันธุ์ 52 และ 58 ในรอยโรคระยะก่อนมะเร็งสูงเป็นอันดับต้นๆ 4) ดังนั้น แม้จะเคยฉีดชนิด 2 หรือ 4 สายพันธุ์ครบแล้ว ก็ยังแนะนำให้ฉีดซ้ำด้วยชนิด 9 สายพันธุ์เพื่อขยายขอบเขตการป้องกัน

4) คิม ยุน-มี. การติดเชื้อ HPV สายพันธุ์ 52 และ 58 สูงกว่าประเทศอื่น. The Korean Doctors' Weekly. https://www.docdocdoc.co.kr/news/articleView.html?idxno=1066704

Q2. ถ้าฉีดวัคซีนครบแล้ว ไม่ต้องตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกแล้วใช่ไหม?

ไม่ใช่อย่างนั้นครับ เนื่องจากวัคซีนไม่สามารถป้องกันความเสี่ยงได้ 100% การตรวจคัดกรองอย่างสม่ำเสมอจึงยังคงเป็นเรื่องจำเป็น แม้วัคซีน HPV จะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งได้อย่างมาก แต่ก็ไม่สามารถป้องกันการติดเชื้อจาก HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงทุกชนิดได้ทั้งหมด นอกจากนี้ วัคซีนไม่มีผลในการรักษาไวรัสที่ติดเชื้อไปแล้วก่อนการฉีด ดังนั้นจึงต้องคอยตรวจสอบการเกิดรอยโรคอย่างต่อเนื่อง แนะนำให้ผู้หญิงที่มีอายุ 20 ปีขึ้นไปเข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกทุกๆ 2 ปี ไม่ว่าจะเคยฉีดวัคซีนหรือไม่ก็ตาม

Q3. ถ้ามีเพศสัมพันธ์แล้ว หรืออยู่ในช่วงวัย 30-40 ปี วัคซีนจะยังได้ผลอยู่หรือ?

ในผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ วัคซีนยังมีผลชัดเจนในการป้องกันการติดเชื้อใหม่และยับยั้งการดำเนินของรอยโรค แม้จะเป็นผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ แต่ก็เป็นไปได้ยากที่จะติดเชื้อ HPV ทุกสายพันธุ์พร้อมกันในคราวเดียว การฉีดวัคซีนจะช่วยสร้างภูมิคุ้มกันต่อไวรัสสายพันธุ์เสี่ยงสูงอื่นๆ ที่ยังไม่เคยได้รับเชื้อ ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดรอยโรคก่อนมะเร็งในอนาคต สมาคมสูตินรีแพทย์แห่งเกาหลียอมรับประสิทธิภาพของการฉีดวัคซีนในผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ที่มีอายุจนถึง 45 ปี

Q4. ผู้ชายต้องฉีดวัคซีน HPV ด้วยไหม?

การฉีดวัคซีนในผู้ชายเป็นมาตรการป้องกันที่สำคัญสำหรับทั้งสุขภาพของตนเองและเพื่อคู่รัก เมื่อผู้ชายฉีดวัคซีน จะช่วยตัดเส้นทางการแพร่กระจายของไวรัส ซึ่งส่งผลให้เกิดภูมิคุ้มกันหมู่ที่ช่วยป้องกันมะเร็งปากมดลูกในผู้หญิงได้ นอกจากนี้ ผู้ชายเองก็สามารถป้องกันโรคต่างๆ ที่เกิดจาก HPV ได้ เช่น หูดหงอนไก่ มะเร็งทวารหนัก และมะเร็งช่องปากและลำคอ ดังนั้นจึงแนะนำให้ฉีดวัคซีนทั้งในผู้ชายและผู้หญิง

Q5. ถ้าติดเชื้อ HPV อยู่แล้ว การฉีดวัคซีนจะยังมีประโยชน์ไหม?

แม้ว่าวัคซีนมะเร็งปากมดลูกจะไม่ใช่ยารักษา แต่ก็ช่วยป้องกันการติดเชื้อซ้ำและป้องกันการติดเชื้อ HPV สายพันธุ์อื่นๆ เพิ่มเติม นอกจากนี้ แอนติบอดีที่สร้างขึ้นจากวัคซีนยังมีความแข็งแกร่งและคงอยู่ได้นานกว่าแอนติบอดีที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติหลังการติดเชื้อ ดังนั้น แม้จะมีประวัติการติดเชื้อมาก่อน การฉีดวัคซีนก็ยังมีประโยชน์ในแง่ของการป้องกันในระยะยาว

มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่มีสาเหตุและกลยุทธ์การป้องกันที่ชัดเจน วัคซีน HPV ไม่ใช่ทางเลือกสำหรับคนบางช่วงอายุเท่านั้น แต่เป็นกลยุทธ์การป้องกันระยะยาวเพื่อสุขภาพในปัจจุบันและอนาคต สิ่งสำคัญที่สุดคือการวางแผนการป้องกันที่เหมาะสมกับตนเองผ่านการปรึกษาอย่างละเอียดกับบุคลากรทางการแพทย์ครับ

ตรวจสอบโดย: ศาสตราจารย์ คัง มุน-ซอน แผนกสูตินรีเวช ผู้ป่วยนอก ศูนย์ Chaum

สาขาที่เชี่ยวชาญ: โรคสตรี, คลินิกสตรีโสด, คลินิกวัยทอง ปัจจุบันศาสตราจารย์ คัง มุน-ซอน รับผิดชอบการตรวจรักษาที่แผนกสูตินรีเวช ศูนย์ Chaum โดยวินิจฉัยและรักษาโรคสตรีต่างๆ เช่น เนื้องอกมดลูก, ช่องคลอดอักเสบ, เลือดออกผิดปกติ, ประจำเดือนมาไม่ปกติ และวัยทอง ท่านมีชื่อเสียงในด้านการตรวจที่ละเอียดและทำให้ผู้ป่วยรู้สึกสบายใจ ปัจจุบันเป็นสมาชิกสามัญของสมาคมวัยทองแห่งเกาหลี และสมาคมอัลตราซาวด์ทางสูตินรีเวชแห่งเกาหลี โดยมุ่งมั่นในการศึกษาวิจัยอย่างต่อเนื่อง

ติดต่อสอบถาม

แผนกสูตินรีเวช ศูนย์ Chaum 02-3015-5300 | ชั้น 2 ศูนย์ตรวจผู้ป่วยนอก Chaum, ชองดัมดง, เขตคังนัม, กรุงโซล