Táo bón và tiêu chảy thường xuyên, dấu hiệu nguy hiểm cho sức khỏe đường ruột!

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thường xuyên gặp phải những bất tiện do hoạt động bài tiết không thuận lợi.

Táo bón khiến phân cứng và khó đào thải, hay tiêu chảy với tình trạng đi ngoài phân lỏng thường xuyên có vẻ như là những triệu chứng đơn giản, nhưng chúng có thể là tín hiệu quan trọng cho thấy sự cân bằng sức khỏe đường ruột và trạng thái cơ thể đang bị lung lay.

Gần đây, số lượng bệnh nhân than phiền về rối loạn chức năng đường ruột đang gia tăng do căng thẳng tăng cao, thay đổi thói quen ăn uống và thiếu ngủ.

Hầu hết mọi người đều cho rằng đi đại tiện một lần mỗi ngày là bình thường, nhưng nếu quá trình này diễn ra suôn lả và không có vấn đề gì, thì từ 3 lần một ngày đến 3 lần một tuần vẫn được coi là bình thường.

Mặc dù tính chất và tần suất đại tiện khác nhau ở mỗi người, nhưng vấn đề nằm ở chỗ khi chúng thay đổi so với bình thường.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu nguyên nhân chính gây ra táo bón, tiêu chảy và các phương pháp quản lý để duy trì sức khỏe đường ruột.

Lý do gây ra táo bón

Táo bón không chỉ đơn thuần là việc giảm tần suất đại tiện. Nếu táo bón kéo dài, nó không chỉ dừng lại ở vấn đề bài tiết mà còn đi kèm với đầy bụng, chán ăn và mệt mỏi. Hiệp hội Tiêu hóa Hàn Quốc định nghĩa táo bón là tình trạng đi đại tiện dưới 3 lần mỗi tuần hoặc các triệu chứng như rặn quá mức khi đi ngoài, cảm giác đi không hết, phân cứng kéo dài trên 3 tháng. Theo thống kê của Cơ quan Thẩm định và Kiểm tra Bảo hiểm Y tế, số lượng bệnh nhân điều trị táo bón vào năm 2022 đạt khoảng 750.000 người, cho thấy đây là một căn bệnh phổ biến ở người hiện đại và có xu hướng ngày càng tăng. Nguyên nhân chính của táo bón là suy giảm chức năng đường ruột do thói quen ăn uống không điều độ, căng thẳng và thiếu vận động.

Táo bón có thể được chia thành táo bón thực thể và táo bón chức năng. Táo bón thực thể là loại táo bón có nguyên nhân giải phẫu hoặc bệnh lý rõ ràng như u đại trực tràng, hẹp đại tràng, bệnh viêm ruột, bệnh hệ thần kinh, v.v. Trong khi đó, táo bón chức năng được định nghĩa là trường hợp có bất thường về chức năng điều tiết bài tiết hoặc đường ruột nhưng không có vấn đề về cấu trúc. Ngoài ra, táo bón chức năng còn được chia nhỏ thành táo bón do nhu động ruột chậm và táo bón do rối loạn tống xuất phân.

Táo bón do nhu động ruột chậm

Đây là hình thái mà tốc độ nhu động của đại tràng chậm lại, khiến thời gian phân đi qua ruột dài bất thường. Nguyên nhân chính được đưa ra là do thiếu nước, thiếu chất xơ, giảm hoạt động thể chất, suy giảm chức năng cơ và thần kinh đường ruột.

Táo bón do rối loạn tống xuất phân

Tình trạng này có nghĩa là mặc dù phân đã đến trực tràng nhưng việc đào thải vẫn khó khăn do cơ thắt hậu môn và cơ sàn chậu không giãn ra đúng cách. Thói quen đại tiện sai cách, rặn quá mức lặp đi lặp lại, hoặc các thay đổi cấu trúc như trĩ, sa trực tràng có thể là nguyên nhân.

Như vậy, mặc dù táo bón có vẻ giống nhau nhưng nguyên nhân và cách đối phó lại rất khác nhau, vì vậy việc đánh giá chính xác theo triệu chứng là rất quan trọng. Trong trường hợp táo bón chức năng, nếu sử dụng thuốc hoặc thụt tháo để đào thải toàn bộ chất trong ruột, một vòng xoáy bệnh lý có thể lặp lại: táo bón lại xuất hiện cho đến khi phân lấp đầy ruột. Mục đích cuối cùng của việc điều trị táo bón là hình thành thói quen đại tiện tự nhiên thông qua thay đổi lối sống.

1) Hiệp hội Tiêu hóa Hàn Quốc. Hướng dẫn lâm sàng về điều trị táo bón. 2019. http://www.ksgm.org/guide/8_kjg.pdf

2) Cơ quan Thẩm định và Kiểm tra Bảo hiểm Y tế, Thống kê bệnh lý và hành vi điều trị trong đời sống năm 2023

Sức khỏe đường ruột nhìn từ tiêu chảy

Tiêu chảy xảy ra khi quá trình hấp thụ nước ở ruột không đủ hoặc nhu động ruột quá nhanh. Tiêu chảy được chẩn đoán khi đi ngoài phân lỏng trên 3 lần mỗi ngày hoặc hàm lượng nước trong phân tăng rõ rệt so với bình thường. Tiêu chảy cấp tính hầu hết là triệu chứng tạm thời hồi phục trong vòng 2 tuần, nguyên nhân điển hình là viêm dạ dày ruột nhiễm trùng do tiêu thụ nước hoặc thực phẩm nhiễm Norovirus, Rotavirus, vi khuẩn (E. coli, Salmonella, v.v.), có thể đi kèm đau bụng, nôn mửa, sốt, ớn lạnh. Ngược lại, tiêu chảy mãn tính kéo dài trên 4 tuần cần nghi ngờ các nguyên nhân khác ngoài viêm ruột đơn thuần. Đó có thể là hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng), rối loạn hấp thu như bất dung nạp lactose, các bệnh nội tiết như cường giáp, hoặc ảnh hưởng của các loại thuốc như kháng sinh, thuốc chống ung thư, một số thuốc huyết áp. Nếu tiêu chảy lặp đi lặp lại, cơ thể dễ bị thiếu nước và điện giải (natri, kali), dẫn đến mệt mỏi, mất nước, co thắt cơ, và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến rối loạn nhịp tim. Ngoài ra, niêm mạc ruột bị tổn thương và sự mất cân bằng vi sinh vật đường ruột có thể tạo ra vòng lặp khiến tiêu chảy kéo dài hơn, vì vậy nên đi khám và điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa.

Thói quen sinh hoạt bảo vệ sức khỏe đường ruột

Sức khỏe đường ruột không chỉ dừng lại ở chức năng tiêu hóa mà còn liên quan mật thiết đến nhiều chức năng cơ thể khác như điều tiết miễn dịch, chuyển hóa năng lượng và cân bằng hormone. Trong ruột có hơn 100 nghìn tỷ vi sinh vật, và sự cân bằng của chúng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa, hấp thụ dinh dưỡng và điều tiết phản ứng viêm. Do đó, duy trì môi trường đường ruột khỏe mạnh là chìa khóa để quản lý sức khỏe đường ruột.

Cuối cùng, nếu tình trạng táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài hoặc lặp đi lặp lại, cần kiểm tra định kỳ và tư vấn để có thể phát hiện sớm các bệnh lý nền như ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột.

Trong những trường hợp này, cần phải đến bệnh viện thăm khám.

Táo bón và tiêu chảy hầu hết có thể cải thiện chỉ bằng cách quản lý lối sống như điều chỉnh thói quen ăn uống, uống đủ nước và cải thiện nhu động ruột. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau đây, bạn nên cân nhắc khả năng mắc các bệnh lý nền như bệnh viêm ruột, ung thư đại trực tràng, bất thường nội tiết thay vì chỉ là vấn đề chức năng đơn thuần.

*Nguồn: Hiệp hội Tiêu hóa Hàn Quốc (https://gastrokorea.org) / Cơ quan Thẩm định và Kiểm tra Bảo hiểm Y tế (https://www.hira.or.kr/main.do)​

Khi có những dấu hiệu này, việc thực hiện nội soi đại tràng, siêu âm bụng, xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, kiểm tra nhu động ruột (kiểm tra thời gian lưu thông đại tràng, kiểm tra chức năng hậu môn trực tràng), v.v. sẽ giúp chẩn đoán chính xác và quyết định hướng điều trị.

Sức khỏe đường ruột không chỉ là sự bất tiện của vấn đề đi vệ sinh, mà nó còn liên quan rộng rãi đến miễn dịch, hấp thụ dinh dưỡng, tâm trạng và chuyển hóa năng lượng. Đừng bỏ qua những tín hiệu mà cơ thể gửi đến, nếu các triệu chứng lặp đi lặp lại hoặc kéo dài một cách mơ hồ, cách an toàn và nhanh nhất là tư vấn với bác sĩ chuyên khoa để lập kế hoạch dinh dưỡng, thói quen ăn uống và điều trị phù hợp với bản thân.

Kiểm duyệt: Giáo sư Lee Sang-in, Khoa Tiêu hóa, Trung tâm Chaum

Lĩnh vực điều trị: Bệnh lý vận động đường tiêu hóa, nội soi dạ dày/đại tràng, chẩn đoán sớm ung thư dạ dày/đại tràng. Giáo sư Lee Sang-in, hiện đang phụ trách khoa Tiêu hóa tại Chaum, đang nỗ lực phát hiện sớm ung thư thông qua các xét nghiệm nội soi khác nhau đối với các bệnh lý hệ tiêu hóa, đồng thời thực hiện cắt bỏ niêm mạc và cắt bỏ polyp bằng nội soi. Đặc biệt, ông đã tham gia cùng xây dựng chu kỳ và độ tuổi tầm soát nội soi dạ dày theo khuyến nghị của Trung tâm Ung thư Quốc gia, đóng góp lớn vào việc phát hiện sớm và phòng ngừa ung thư dạ dày. Liên hệ: Khoa Tiêu hóa Chaum 02-3015-5005 | Khám ngoại trú tầng 3 Chaum, 4-1 Cheongdam-dong, Gangnam-gu, Seoul