Mụn rộp ở môi tái phát liên tục? Lý do tại sao bạn bị chốc mép (herpes môi)

Vào mùa đông, khi những cơn gió lạnh tràn về, khả năng miễn dịch của cơ thể dễ dàng bị suy giảm do nhiệt độ giảm đột ngột và không khí khô hanh. Trong thời gian này, nhiều người thường gặp phải các triệu chứng như ngứa ngáy, châm chích quanh vùng môi hoặc xuất hiện các mụn nước nhỏ. Đây là trường hợp điển hình khi virus tiềm ẩn trong cơ thể hoạt động trở lại nhân lúc hệ miễn dịch yếu đi. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu lý do tại sao « vị khách không mời » mụn rộp ở môi (herpes môi) lại xuất hiện vào mùa đông và cách phòng ngừa trong cuộc sống hàng ngày.

Mụn rộp ở môi, tại sao lại xuất hiện?

Mụn rộp ở môi có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng loại phổ biến nhất được quan sát thấy trên lâm sàng là herpes môi (구순포진). Herpes môi gây ra bởi virus Herpes Simplex loại 1 (HSV-1), được biết đến là một trong những bệnh nhiễm trùng virus phổ biến nhất ở người. Theo Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (KDCA), loại virus này khi xâm nhập lần đầu sẽ tạo ra các mụn nước trong miệng hoặc quanh môi, sau đó dù triệu chứng biến mất, chúng vẫn không bị loại bỏ hoàn toàn mà ẩn náu trong cơ thể. Virus sau đó ẩn náu trong các cụm tế bào thần kinh được gọi là hạch thần kinh sinh ba (Trigeminal ganglion) và duy trì trạng thái không hoạt động dưới dạng DNA. Những virus tiềm ẩn này sẽ tái hoạt động khi hệ thống miễn dịch tạm thời suy yếu. Đặc biệt là khi nhiệt độ giảm mạnh như mùa đông, căng thẳng do làm việc quá sức, thiếu ngủ, hoặc tiếp xúc với tia cực tím làm mất cân bằng cơ thể, virus sẽ di chuyển dọc theo dây thần kinh đến da, gây ra phản ứng viêm và xuất hiện mụn rộp ở môi mà chúng ta thường thấy. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Da liễu Hàn Quốc, khoảng 60-90% dân số trưởng thành từng nhiễm HSV-1, nhưng tần suất và mức độ tái phát thực tế khác nhau đáng kể tùy thuộc vào tình trạng miễn dịch của mỗi cá nhân.

Herpes môi, nguy cơ nhiễm trùng thứ phát nếu tự ý bóc vảy

Herpes môi thường tiến triển qua 4 giai đoạn. Đầu tiên là giai đoạn tiền triệu, chưa có mụn nước rõ rệt nhưng vùng quanh môi có cảm giác nóng rát, ngứa hoặc châm chích. Sử dụng thuốc kháng virus nhanh chóng trong giai đoạn này sẽ giúp rút ngắn toàn bộ thời gian điều trị. Giai đoạn thứ hai là giai đoạn mụn nước, các mụn nước nhỏ như hạt kê xuất hiện thành cụm. Giai đoạn thứ ba là giai đoạn trợt loét (loét), khi mụn nước vỡ ra, chảy dịch và da bị tổn thương. Đây là giai đoạn cần chú ý nhất. Nếu chạm tay vào vết thương, virus có thể lây lan sang ngón tay hoặc mắt, gây ra herpes ở mắt, và nếu xảy ra nhiễm trùng thứ phát do vi khuẩn như tụ cầu vàng, nguy cơ để lại sẹo sẽ tăng lên. Sau đó, khi bước vào giai đoạn hồi phục, vảy sẽ hình thành và dần lành lại. Trong quá trình này, việc cố ý bóc vảy cũng nên tránh vì nó làm chậm quá trình hồi phục và có thể để lại sắc tố hoặc sẹo. Một điểm cần lưu ý là herpes môi không chỉ giới hạn ở môi. Trong trường hợp miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, dù hiếm gặp nhưng đã có báo cáo về khả năng tiến triển thành viêm màng não hoặc viêm não. Ngoài ra, nếu bệnh nhân viêm da cơ địa bị herpes môi nghiêm trọng, bệnh có thể chuyển biến xấu thành biến chứng nặng gọi là chàm herpes (Eczema herpeticum), đòi hỏi sự chăm sóc tỉ mỉ hơn.

Đặc điểm từng giai đoạn tiến triển của Herpes môi và cách xử lý khuyến nghị

Chìa khóa ngăn ngừa tái phát: Quản lý miễn dịch

Lý do cơ bản nhất khiến herpes môi tái phát không phải do bản thân virus mà là do tình trạng miễn dịch không thể ức chế được nó. Vì virus Herpes Simplex (HSV-1) không biến mất hoàn toàn khỏi cơ thể sau khi nhiễm mà ẩn náu trong các hạch thần kinh, việc tái phát phụ thuộc vào mức độ ổn định của hệ thống miễn dịch hơn là sự hiện diện của virus. Đặc biệt, sự suy giảm chức năng của tế bào T và tế bào NK (tế bào tiêu diệt tự nhiên), vốn kiểm soát nhiễm trùng virus, được biết là có liên quan mật thiết đến việc tái phát các bệnh nhiễm trùng virus như herpes môi. Mệt mỏi mãn tính, thiếu ngủ, căng thẳng và mất cân bằng dinh dưỡng làm giảm hoạt động của các tế bào miễn dịch này, tạo môi trường cho virus tiềm ẩn tái hoạt động. Vào mùa đông, sự thiếu hụt vitamin D do giảm ánh nắng mặt trời, tăng hoạt động trong nhà và môi trường khô hanh kết hợp lại khiến sự cân bằng miễn dịch dễ dàng bị phá vỡ.

1. KAIST. (2022, June 8). Phát hiện tế bào miễn dịch T mới phá vỡ các khái niệm cũ [Tin tức]. Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Hàn Quốc. https://zrr.kr/qByQOh

Do đó, để phòng ngừa herpes môi, thay vì chỉ dựa vào điều trị bằng thuốc khi triệu chứng xuất hiện, điều quan trọng là phải duy trì quản lý lối sống để ổn định khả năng miễn dịch và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, hấp thụ cân bằng protein, vitamin và khoáng chất, quản lý căng thẳng đều là những yếu tố thực tế giúp ức chế sự tái hoạt động của virus. Tầm quan trọng của việc quản lý miễn dịch này ngày càng được nhấn mạnh trong lĩnh vực y tế gần đây, và một số cơ sở y tế đang thực hiện chẩn đoán tập trung vào phòng ngừa bằng cách đánh giá tình trạng miễn dịch thông qua phương pháp tiếp cận y học chức năng và quản lý các yếu tố dễ bị tổn thương của từng cá nhân. Phòng khám Chaum Power Aging cũng là một trong những cơ sở y tế nổi tiếng với phương pháp điều trị dự phòng dựa trên quản lý miễn dịch, thực hiện kiểm tra tình trạng miễn dịch và quản lý toàn diện lối sống, dinh dưỡng cho những bệnh nhân bị herpes môi tái phát hoặc mệt mỏi mãn tính.

Sự tái phát của mụn rộp ở môi không đơn thuần là vấn đề về da, mà có thể là tín hiệu cảnh báo miễn dịch mà cơ thể đang gửi đi. Nếu tình trạng tái phát thường xuyên xảy ra, thay vì chỉ nhìn vào triệu chứng, việc kiểm tra khả năng phục hồi và hệ thống phòng thủ của cơ thể sẽ là điểm khởi đầu thực tế nhất để ngăn ngừa herpes môi. Hy vọng bạn sẽ có một mùa đông khỏe mạnh và ấm áp thông qua việc quản lý khả năng miễn dịch.

Tham khảo: Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA)

https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=64

Liên hệ

Life Center Chaum 02-3015-5300 | 4-1 Cheongdam-dong, Gangnam-gu, Seoul