Эрүүл мэндийн шинжилгээний хариуг унших арга: «Хэвийн» үзүүлэлт доторх нуугдмал анхааруулга

Эрүүл мэндийн шинжилгээнд хамрагдсаны дараа зузаан гэгчийн хариу ирдэг. Гэвч танил бус анагаах ухааны нэр томьёо, шигүү бичигдсэн тоонуудаас болоод ихэнх хүмүүс ‘хэвийн’ гэсэн

үгийг л хальт шалгаад шургуулгандаа хийчихдэг. Эрүүл мэндийн шинжилгээ бол зүгээр нэг ‘одоо өвчтэй байна уу, үгүй юу’ гэдгийг шалгадаг шалгалтын хуудас биш юм.

Энэ нь бие махбодоос ирүүлж буй өчүүхэн аюултай дохиог урьдчилан уншиж, ирээдүйд тохиолдож болох том өвчнөөс хамгаалах хамгийн хүчтэй урьдчилан сэргийлэлт юм.

Энэхүү нийтлэлээр Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газрын мэдээллийн стандартад үндэслэн эрүүл мэндийн шинжилгээний хариунаас бидний анхаарах ёстой гол зүйлсийн талаар мэдэж авцгаая.

Нэгдүгээрт, нэгдсэн дүгнэлт ба таргалалтын үзүүлэлт

Эрүүл мэндийн шинжилгээний хариуг авсан бол хамгийн түрүүнд нэгдсэн дүгнэлтийг шалгах нь зүйтэй. Нэгдсэн дүгнэлт нь шинжилгээний үзүүлэлт бүрийн үр дүнг нэгтгэн одоогийн эрүүл мэндийн байдлыг үнэлсэн бөгөөд хэвийн, нэмэлт шинжилгээ шаардлагатай, өвчин байх магадлалтай гэх мэтээр ангилагддаг. Гэвч зөвхөн нэгдсэн дүгнэлтээр эрүүл мэндийн байдлыг бүрэн тодорхойлох боломжгүй. Бодит эрүүл мэндийн менежментэд туслахын тулд нарийвчилсан шинжилгээний үзүүлэлтүүдийг хамт шалгах нь чухал юм. Төлөөлөх үзүүлэлт болох биеийн жингийн индекс (BMI) болон бэлхүүсний тойрог нь таргалалт болон хэвлийн таргалалтыг үнэлэх үзүүлэлтүүд юм. Ялангуяа хэвлийн таргалалт нь цусны даралт ихсэх, чихрийн шижин, цусан дахь өөх тосны хэмжээ алдагдах зэрэг бодисын солилцооны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлэхтэй нягт холбоотой гэж үздэг. Мөн цусны даралтын үзүүлэлтийг заавал шалгах хэрэгтэй. Цусны даралт нь зүрх агших үеийн систолын даралт болон сулрах үеийн диастолын даралтаас бүрдэх бөгөөд даралт тогтмол их байх нь зүрхний шигдээс, тархины цус харвалт зэрэг зүрх судасны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.[1] Солонгосчууд барууны хүмүүстэй харьцуулахад булчингийн масс багатай тул биеийн жин хэвийн (хэвийн BMI) байсан ч дотор өөх хуримтлагдсан ‘туранхай таргалалт’-тай байх тохиолдол маш их байдаг. Тиймээс бэлхүүсний тойрог эрэгтэйчүүдэд 90 см, эмэгтэйчүүдэд 85 см-ээс хэтэрсэн бол цусны даралт хэвийн дээд хэмжээнд (130/80 мм м.у.б-аас дээш) байсан ч судасны хөгшрөлт аль хэдийн эхэлсэн гэсэн үг юм. Ийм тохиолдолд гэртээ ч гэсэн даралт хэмжигчээр өглөө, оройн үзүүлэлтийг нямбай тэмдэглэж, шаардлагатай бол амьдралын хэв маягаа сайжруулах эсвэл нэмэлт зөвлөгөө авах талаар бодох хэрэгтэй.

Хоёрдугаарт, цусны сахар ба холестерин: Шинж тэмдэггүй ‘чимээгүй алуурчин’-аас урьдчилан сэргийлэх

Эрүүл мэндийн шинжилгээний хариунаас орхигдуулж болохгүй өөр нэг зүйл бол өлөн үеийн цусны сахар болон цусан дахь өөх тосны шинжилгээ юм. Хамгийн багадаа 8 цаг өлөн байх үед хэмжсэн цусны сахар нь чихрийн шижинг оношлох үндэслэл болдог. Чихрийн шижин нь эхэн үедээ бараг шинж тэмдэг илэрдэггүй тул тогтмол шинжилгээгээр эрт илрүүлэх нь чухал юм. Чихрийн шижингийн өмнөх шат болох өлөн үеийн сахарын алдагдал нь ирээдүйд чихрийн шижин болох эрсдэл өндөр тул амьдралын хэв маягаа идэвхтэй удирдах шаардлагатай. Хэрэв өлөн үеийн сахар 100~125 мг/дл хооронд буюу чихрийн шижингийн өмнөх шат гарсан бол зөвхөн шинжилгээний хариунд найдалгүйгээр сүүлийн 3 сарын дундаж сахарыг харуулдаг ‘гликозилжсон гемоглобин (HbA1c)’ шинжилгээг нэмж хийлгэхийг зөвлөж байна. Холестерин нь нийт холестерин, LDL (муу холестерин), HDL (сайн холестерин), триглицерид гэж хуваагддаг. Судасны хананд өөхөн товруу үүсгэж судас хатуурал үүсгэдэг LDL-ийн хэмжээ болон түүнийг цэвэрлэж өгдөг HDL-ийн хэмжээний тэнцвэр алдагдвал зүрх судасны өвчний эрсдэл огцом нэмэгддэг.[3] Муу холестерин (LDL)-ийн хувьд хүн бүрийн эрсдэлийн түвшин өөр байдаг тул тамхи татдаг эсвэл цусны даралт ихтэй бол судас бөглөрөхөөс сэргийлэхийн тулд ердийн хэвийн хэмжээнээс хамаагүй бага түвшинд барих хэрэгтэй. Эдгээр хоёр үзүүлэлт жил бүр хэрхэн өөрчлөгдөж буй хандлагыг ажиглах нь эрүүл амьдрахад юунаас ч илүү чухал юм.

Үзүүлэлт	Шалгах агуулга	Эрүүл мэндийн ач холбогдол
Биеийн жингийн индекс (BMI)	Жингийн байдлыг үнэлэх	Таргалалт болон жингийн дутагдлын эрсдэлийг шалгах
Бэлхүүсний тойрог	Хэвлийн таргалалт байгаа эсэх	Дотор өөх болон бодисын солилцооны өвчний эрсдэлийг үнэлэх
Цусны даралт	Систолын болон диастолын даралт	Цусны даралт ихсэх болон зүрх судасны өвчний эрсдэлийг шалгах
Өлөн үеийн цусны сахар	Цусны сахарын байдал	Чихрийн шижин болон чихрийн шижингийн өмнөх шатыг шалгах
Нийт холестерин	Нийт өөх тосны байдал	Зүрх судасны эрүүл мэнд болон цусан дахь өөх тосны хэмжээг үнэлэх
LDL холестерин	Бага нягтралтай липопротейн	Судас хатуурах эрсдэл нэмэгдэх (Муу холестерин)
HDL холестерин	Өндөр нягтралтай липопротейн	Судас доторх өөхөн товрууг цэвэрлэх (Сайн холестерин)
Триглицерид	Өөх тосны солилцооны байдал	Бодисын солилцооны хам шинж болон судасны эрүүл мэндийн эрсдэлийг шалгах
AST·ALT·γ-GTP	Элэгний үйл ажиллагааны үзүүлэлт	Өөхөлсөн элэг, элэгний үрэвсэл, архинаас үүдэлтэй элэгний гэмтлийг шалгах
Креатинин·eGFR	Бөөрний үйл ажиллагааны үзүүлэлт	Бөөрний архаг өвчин болон бөөрний хоргүйжүүлэх чадварыг эрт илрүүлэх

Гуравдугаарт, өвдөлтгүйгээр мууддаг эрхтэн болох элэг, бөөрний үйл ажиллагааг шалгах!

Ихэвчлэн хариуны арын хуудсанд байдаг тул анхааралгүй өнгөрөхөд амархан байдаг ч элэг, бөөрний үзүүлэлтүүд маш чухал юм. Элэгний үйл ажиллагааг AST, ALT, гамма-GTP (γ-GTP) үзүүлэлтүүдээр шалгадаг бөгөөд энэ нь элэгний эс хэр зэрэг задарсныг харуулдаг. Эдгээр үзүүлэлтүүд нь өөхөлсөн элэг, элэгний үрэвсэл, архинаас үүдэлтэй элэгний үйл ажиллагааны алдагдал зэргийг илрүүлэхэд тусалдаг. Ялангуяа архины бус гаралтай элэгний өөхлөлт нь таргалалт болон бодисын солилцооны хам шинж ихэссэнтэй холбоотойгоор өвчлөл нэмэгдэж байгаа тул тогтмол шалгах шаардлагатай.

Бөөрний үйл ажиллагааг креатинин болон түүний шүүлтүүрийн хурд (eGFR)-аар үнэлдэг. Бөөр бол манай биеийн ус цэвэршүүлэгч шүүлтүүр шиг газар бөгөөд нэгэнт муудвал эргэж сэргэхэд хэцүү, эхэн үедээ ямар ч шинж тэмдэг илэрдэггүй. Бөөрний үзүүлэлтийг харахдаа креатинины хэмжээнээс илүү ‘түүдгэнцрийн шүүлтийн хурд (eGFR)’-ыг анхааралтай харах хэрэгтэй. Энэ үзүүлэлт 60-аас доош орсон бол бөөрний үйл ажиллагаа буурсан гэсэн дохио юм. Гэхдээ шинжилгээний өмнөх шөнө нойргүй хонох эсвэл эрчимтэй дасгал хийхэд түр зуур үзүүлэлт муудаж болох тул дахин шинжилгээгээр баталгаажуулах нь зөв юм. Мөн бөөрний архаг өвчний эхэн үед онцгой шинж тэмдэггүй байх тохиолдол их тул эрүүл мэндийн шинжилгээгээр эрт илрүүлэх нь юунаас ч чухал. Чихрийн шижин эсвэл цусны даралт ихсэх өвчтэй бол бөөрний архаг өвчин үүсэх эрсдэл нэмэгддэг тул тогтмол бөөрний үйл ажиллагааг хянах нь тустай. Шинжилгээний хариу хэвийн хэмжээнээс гарсан гэдэг нь заавал өвчтэй гэсэн үг биш боловч тогтмол хэвийн бус үзүүлэлт илэрвэл нэмэлт шинжилгээ болон мэргэжлийн зөвлөгөө авах шаардлагатай.

Эцэст нь, эрүүл мэндийн шинжилгээний хариу: Жил бүр хуримтлагдах өгөгдлөөр эрүүл насаа уртасгах

Эрүүл мэндийн шинжилгээний жинхэнэ утга учир нь зөвхөн өвчнийг эрт илрүүлэхэд оршдоггүй. Шинжилгээний үр дүнд үндэслэн өөрийн эрүүл мэндийн байдлыг ойлгож, амьдралын хэв маягаа сайжруулан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхэд оршино. Цусны даралт, сахар, холестерины хэмжээ хэвийн хэмжээнээс бага зэрэг гарсан гэдэг нь заавал шууд эмэн эмчилгээ шаардлагатай гэсэн үг биш юм. Харин ч тогтмол дасгал хөдөлгөөн, тэнцвэртэй хооллолт, зохистой жингээ барих, тамхинаас гарах, архины хэрэглээг багасгах зэрэг эрүүл амьдралын хэв маягийг хэвшүүлснээр хангалттай сайжрах боломжтой тохиолдол их байдаг. Мөн эрүүл мэндийн шинжилгээний хариуг нэг удаагийнх гэж харахаас илүү өмнөх үр дүнтэй харьцуулан өөрчлөлтийн хандлагыг ажиглах нь чухал юм. Ижилхэн хэвийн хэмжээнд байсан ч үзүүлэлт тогтмол нэмэгдэж байгаа бол ирээдүйд өвчин үүсэх эрсдэл нэмэгдэж байна гэсэн үг юм. Хэрэв өлөн үеийн сахар 3 жилийн өмнө 88, уржнан 93, энэ жил 98 гарсан бол яах вэ? Бүгд ‘100-аас бага’ тул хэвийн гэж тэмдэглэгдэх боловч үнэндээ нойр булчирхай аажмаар ядарч байна гэсэн дохио байж болно. Тиймээс эрүүл мэндийн шинжилгээний хариугаа сайн хадгалж, тогтмол шинжилгээгээр өөрийн эрүүл мэндийн өөрчлөлтийг шалгах зуршилтай болох хэрэгтэй. Энэ жилийн шинжилгээний хуудас гарвал заавал өнгөрсөн 3 жилийн хариуг зэрэгцүүлэн тавьж, график зурж байгаа мэт үзүүлэлтийн чиглэлийг шалгаарай. Хариугаа зөв ойлгож, идэвхтэй ашиглах нь эрүүл насаа уртасгах эхний алхам юм.

<Эрүүл амьдралын төлөөх өдөр тутмын хэрэгжүүлэх хяналтын хуудас>

□ Долоо хоногт 150 минутаас дээш дунд зэргийн эрчимтэй аэроб дасгал (амьсгаадаж хөлс гарах хэмжээний) хийх

□ Долоо хоногт 2-оос дээш удаа суулт, планк зэрэг булчингийн дасгал хийх

□ Өдөр тутмын хоол хүнсэндээ хүнсний ногоо, жимс, бүхэл үрийн эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх

□ Шөлөө үлдээх, соусыг тусад нь дүрж идэх зэргээр натрийн хэрэглээг багасгах

□ Тамхинаас гарах болон архины хэрэглээг хязгаарлах өөрийн гэсэн тодорхой дүрэм тогтоох

□ Өдөрт 7-оос дээш цаг чанартай унтаж амрах, стрессээ удирдах

□ Сүүлийн 3 жилийн эрүүл мэндийн шинжилгээний хариуг нэг дор цуглуулж, үзүүлэлтийн өөрчлөлтийг харьцуулах

□ Хариун дээр ‘анхаарах’ эсвэл ‘өвчин байх магадлалтай’ гэсэн дүгнэлт байвал хойшлуулалгүй доторхын нарийн мэргэжлийн эмчтэй зөвлөлдөх

[Ашигласан материал болон эх сурвалж]

[1] Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар, Үндэсний эрүүл мэндийн мэдээллийн портал «Мэдээд авахад тустай эрүүл мэндийн шинжилгээ», https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=7

[2] Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар, Үндэсний эрүүл мэндийн мэдээллийн портал «Мэдээд авахад тустай эрүүл мэндийн шинжилгээ» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=7)

[3] Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар, Үндэсний эрүүл мэндийн мэдээллийн портал «Таргалалт ба эрүүл мэнд» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=39)

[4] Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх газар, Үндэсний эрүүл мэндийн мэдээллийн портал «Цусан дахь өөх тосны хэмжээ алдагдах» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/gnrlzHealthInfo/gnrlzHealthInfo/gnrlzHealthInfoView.do?cntnts_sn=6715)

- Үндэсний эрүүл мэндийн даатгалын корпораци, Эрүүл мэндийн шинжилгээний тогтолцооны танилцуулга болон архаг өвчний гарын авлага (https://www.nhis.or.kr/nhis/healthin/wbhaca04500m01.do)

Chaum эмнэлгийн цаг захиалга, лавлах: 02-3015-5005 | Сөүл хот, Гангнам дүүрэг, Чондам-дун 4-1, Life Center Chaum Premium шинжилгээний төв

Түгээмэл асуулт, хариулт

Цусан дахь өлөн үеийн сахарын хэмжээ 100-125мг/дЛ хооронд байвал яах ёстой вэ?

Энэ нь чихрийн шижингийн өмнөх үе буюу өлөн үеийн сахарын хэмжээ ихсэх эмгэгт хамаарах тул нэмэлт шинжилгээ хийх шаардлагатай. Зөвхөн үзлэгийн үр дүнд найдахгүйгээр, сүүлийн гурван сарын дундаж цусан дахь сахарын хэмжээг харуулдаг гликозилжсэн гемоглобин (HbA1c) шинжилгээг нэмэлт хийлгэж, нарийн байдлыг тодруулахыг зөвлөж байна.

Жин хэвийн байсан ч хэвлийн таргалалттай байж болох уу?

Тийм ээ, Солонгосчууд булчингийн масс багатай тул жин хэвийн байсан ч дотор эрхтний өөх хуримтлагдсан 'туранхай таргалалттай' байх тохиолдол олон байдаг. Хэрэв эрэгтэй хүний бэлхүүсний тойрог 90 см-ээс, эмэгтэй хүнийх 85 см-ээс хэтэрвэл энэ нь судасны хөгшрөлт эхэлсний дохио байж болох тул анхаарал хандуулах шаардлагатай.

Бөөрний үйл ажиллагааны хэвийн бус байдлыг ямар үзүүлэлтээр шалгах вэ?

Та гломерулын шүүх хурд (eGFR) үзүүлэлтийг анхааралтай шалгах хэрэгтэй. Энэ нь креатинины түвшинтэй хамт үнэлэгддэг бөгөөд хэрэв гломерулын шүүх хурд 60-аас доош унавал бөөрний үйл ажиллагаа муудсан гэсэн дохио юм. Эхний үед шинж тэмдэг илэрдэггүй тул тогтмол үзлэг хийлгэх нь чухал.

Эрүүл мэндийн үзлэгийн бүх үзүүлэлт хэвийн байвал санаа амар байж болох уу?

Хэвийн хэмжээнд байсан ч жил бүр үзүүлэлтүүд нэмэгдэх хандлагатай байвал анхаарах хэрэгтэй. Жишээлбэл, өлөн үеийн цусан дахь сахар жил бүр 88, 93, 98 гэх мэтээр нэмэгдэж байвал хэвийн хэмжээнд байсан ч нойр булчирхайн үйл ажиллагаа муудаж байгаагийн дохио байж болох тул сүүлийн гурван жилийн үр дүнг харьцуулан үзэх нь зүйтэй.