Биеийн жин хэвийн боловч зөвхөн гэдэс томорч байвал? Дотор өөх ба бодисын солилцооны эмгэг

Дулаарч буй цаг агаарт нимгэн хувцас өмсөх гэтэл өвлийн турш нэмэгдсэн гэдэсний өөхнөөсөө болоод сандарч байсан удаа бий юу? Зөвхөн жингийн тоог багасгахаас илүү чухал зүйл бол ‘дотор өөхний хасалт’ юм. Ялангуяа дотор өөх нь цусан дахь саахар, инсулины тэсвэрлэлт, дааврын өөрчлөлттэй нягт холбоотой байдаг тул зөвхөн гадаад төрхөөс гадна бодисын солилцооны эрүүл мэндийн асуудалд хүргэж болзошгүй юм. Энэхүү нийтлэлээр дотор өөх үүсэх шалтгаан болон түүнийг хэрхэн удирдах талаар авч үзэх болно.

Дотор өөх гэж юу вэ?

Олон хүмүүс биеийн жин хэвийн хэмжээнд байвал эрүүл мэндэд асуудалгүй гэж боддог. Гэвч бодит эмнэлгийн практикт жингээс үл хамааран хэвлийн хэсэгт өөх төвлөрсөн тохиолдолд бодисын солилцооны өвчний эрсдэл нэмэгддэг болохыг түгээмэл харж болно. Ялангуяа гар хөл нарийн боловч зөвхөн гэдэс томорсон ‘туранхай таргалалт’-тай хүмүүсийн дунд дотор өөх ихэссэн тохиолдол цөөнгүй байдаг. Энэхүү ялгааг үүсгэдэг гол хүчин зүйл бол ‘дотор өөх’ юм.

Дотор өөх гэдэг нь элэг, гэдэс, нойр булчирхай зэрэг дотор эрхтнүүдийн эргэн тойронд хэвлийн хөндийд хуримтлагддаг өөхийг хэлнэ. Арьсан доор хуримтлагддаг өөхнөөс ялгаатай нь бодисын солилцооны үйл ажиллагаанд шууд оролцдог тул цусан дахь саахар, инсулин, өөх тосны солилцоотой нягт холбогддог. Дотор өөх нэмэгдвэл үрэвсэлтэй холбоотой бодисын ялгарал болон инсулины тэсвэрлэлт нэмэгдэж, цусан дахь саахар зохицуулах үйл ажиллагаа муудаж болно. Хэрэв энэ өөрчлөлт үргэлжилбэл чихрийн шижингийн урьдал үе, бодисын солилцооны гаралтай элэг өөхлөх өвчин (MASLD), цусан дахь өөх тосны алдагдал, цусны даралт ихсэх, зүрх судасны өвчин зэрэг бодисын солилцооны өвчний эрсдэл хамт нэмэгддэг. Солонгосын Таргалалт Судлалын Нийгэмлэгээс солонгос эрэгтэй хүний бэлхүүсний тойрог 90 см-ээс дээш, эмэгтэй хүнийх 85 см-ээс дээш бол хэвлийн таргалалт гэж оношилж, таргалалттай холбоотой өвчний эрсдэлийг хамт үнэлэхийг зөвлөдөг. Мөн Солонгосын Чихрийн Шижин Судлалын Нийгэмлэгийн «Чихрийн шижин ба зүрх судасны өвчний FACT SHEET 2024» тайланд хэвлийн таргалалт болон инсулины тэсвэрлэлт нь зүрх судасны өвчний эрсдэлийг нэмэгдүүлэхтэй нягт холбоотой болохыг онцолсон байна. Энэ нь зөвхөн биеийн жингээс илүү өөхний байршил, тархалт нь бодисын солилцооны эрүүл мэндэд илүү шууд нөлөө үзүүлдэг болохыг харуулж байна.

Дотор өөх ба бодисын солилцооны өвчний хамаарал

Мөн дотор өөхийг зөвхөн нүдээр хараад үнэн зөв тодорхойлоход хэцүү байдаг тул янз бүрийн шинжилгээний үзүүлэлтүүдийг хамт үнэлдэг. Хамгийн энгийнээр бэлхүүсний тойрог болон BMI-ийг шалгадаг бөгөөд сүүлийн үед биеийн бүтцийн шинжилгээ болон бодисын солилцооны шинжилгээг хамт хийх нь элбэг болсон. Зөвхөн жингээс илүү өөхний тархалт болон бодисын солилцооны гажиг байгаа эсэхийг үнэлэхийн тулд өлөн үеийн цусан дахь саахар, гликозилжсон гемоглобин (HbA1c), триглицерид, HDL холестерин, элэгний үзүүлэлт зэргийг цогцоор нь шалгаж болно. Шаардлагатай тохиолдолд хэвлийн CT эсвэл MRI-аар хэвлийн хөндий дэх бодит өөхний талбайг хэмждэг бөгөөд элэг өөхлөлтийг үнэлэхийн тулд хэвлийн ЭХО эсвэл элэгний скан (Fibroscan) шинжилгээ хийдэг. Сүүлийн үед биеийн бүтцийн шинжилгээ (BIA)-ээр дамжуулан дотор өөхний түвшин болон хэвлийн өөхний хэмжээг тооцоолох аргыг өргөнөөр ашиглаж байна.

Дотор өөх яагаад өлссөн ч хасагддаггүй вэ?

Дотор өөх нь зөвхөн хоолны хэмжээг багасгаснаар үр дүнтэй буурдаггүй. Бие махбодь өлсгөлөн байдлыг ‘энергийн дутагдалтай байдал’ гэж хүлээн авч бодисын солилцоогоо зохицуулдаг бөгөөд энэ явцад өөх тос хүлээгдэж байсан шиг сайн хасагдахгүй эсвэл харин ч булчин түрүүлж багасаж болно. Тиймээс дотор өөхний хувьд хэт их өлсөхөөс илүү тогтвортой амьдралын хэв маягийн менежмент чухал юм. Орчин үеийн хүмүүсийн хувьд удаан хугацаагаар суух, хөдөлгөөн багатай амьдралын хэв маяг нь дотор өөх хуримтлагдах нэг шалтгаан болдог. Үүн дээр нас ахих тусам булчингийн масс багасаж, өөхний тархалт хэвлийн хэсэгт төвлөрөх хандлага нэмэгддэг. Мөн инсулины тэсвэрлэлт ихсэх, нойр дутуу байх, стресс, ойр ойрхон архи уух болон оройн хоол идэх зэрэг нь хэвлийн өөхийг илүү амархан хуримтлуулдаг. Жин ойр ойрхон нэмэгдэж хасагдах нь өөх тос хэвлийн хэсэгт дахин хуримтлагдах биеийн бүтцийн өөрчлөлтийг үүсгэдэг тул анхаарах хэрэгтэй.

Дотор өөхийг багасгах арга

Дотор өөхийг багасгахын тулд хооллолт, дасгал хөдөлгөөн, нойр, стрессийн менежментийг хамтад нь зохицуулах нь чухал юм. Өвчний хяналт, урьдчилан сэргийлэх төвийн мэдээллээр хэвлийн таргалалт нь дотор өөхний хуримтлалтай нягт холбоотой бөгөөд инсулины тэсвэрлэлтийг муутгаж бодисын солилцооны хам шинжийн эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг.

Хооллолтын хувьд зөвхөн ‘бага идэх’-ээс илүү ‘тэнцвэртэй идэх’ нь чухал юм. Ялангуяа цагаан будаа, цагаан талх, гоймон, жигнэмэг зэрэг боловсруулсан нүүрс ус болон саахар ихтэй ундаа ойр ойрхон хэрэглэх нь инсулины ялгарлыг нэмэгдүүлж өөх хуримтлагдахад хүргэдэг. Нөгөө талаас уураг, хүнсний ногоо, бүхэл үрийн хоол хүнс нь цатгалан мэдрэмжийг төрүүлж цусан дахь саахрын хэлбэлзлийг зөөлрүүлэхэд тусалдаг. Мөн оройн хоол болон архины хэрэглээг багасгах хэрэгтэй. Дасгал хөдөлгөөний хувьд долоо хоногт 150 минутаас дээш дунд зэргийн эрчимтэй аэроб дасгал (хурдан алхах, дугуй унах, сэлэх г.м) хийж, долоо хоногт 2-3 удаа суулт, ланж, планк зэрэг булчингийн дасгалыг хавсрах нь зүйтэй. Аэроб дасгал нь өөх тосыг энергийн эх үүсвэр болгон ашиглах хувийг нэмэгдүүлж дотор өөхийг багасгахад тусалдаг бол булчингийн дасгал нь булчингийн массыг хадгалах болон суурь бодисын солилцоог нэмэгдүүлэхэд тусалдаг. Хоёр төрлийн дасгалыг хамт хийх нь нэг төрлийн дасгал хийснээс илүү дотор өөхийг багасгахад үр дүнтэй байдаг.

Мөн нойр дутагдал нь хоолны дуршил зохицуулах дааврын тэнцвэрт нөлөөлж хэтрүүлэн идэхэд хүргэдэг бол архаг стресс нь кортизол дааврын ялгарлыг нэмэгдүүлснээр хэвлийн өөхний хуримтлалыг дэмждэг. Тиймээс хангалттай нойр авах болон стрессийн менежментийг мөн анхаарах хэрэгтэй.

Дотор өөхийг эрүүл аргаар удирдахын тулд жингийн тооны өөрчлөлтөд анхаарахаас илүү бэлхүүсний тойргийн өөрчлөлт болон биеийн бүтцийн сайжруулалтыг хамт шалгах нь чухал юм. Жин төдийлөн өөрчлөгдөхгүй байсан ч бэлхүүсний тойрог багасаж, цусан дахь саахар·триглицерид сайжирч байвал энэ нь эерэг өөрчлөлт гэж үзэж болно.

Ялангуяа хэвийн жинтэй байсан ч хэвлийн таргалалттай эсвэл цусан дахь саахар, холестерин, цусны даралтын өөрчлөлт дагалддаг бол дотоод шүүрлийн булчирхайн тасгийн эмчид хандаж инсулины тэсвэрлэлт болон бодисын солилцооны өвчнийг шалгаж үзэх нь тустай. Зөвхөн жин хасахаас илүү өөхний тархалт болон бодисын солилцооны эрүүл мэндээ хамт удирдах зуршлаар дамжуулан эрүүл өдөр тутмын амьдралаа хадгалаарай.

Хянасан: Дотоод шүүрлийн булчирхайн тасгийн профессор Хван Сэ-на

Үзлэгийн чиглэл: Бамбай булчирхайн өвчин, чихрийн шижин, бодисын солилцооны хам шинж, цэвэршилт. Профессор Хван Сэ-на нь дотоод шүүрлийн булчирхайн нарийн мэргэжлийн эмч бөгөөд Ёнсэ их сургуулийн Анагаах ухааны дээд сургуулийг төгсөж, Ёнсэ их сургуулийн Сэвранс эмнэлгийн дотоод шүүрлийн булчирхайн тасгийн клиник судалгааны туслах профессороор ажиллаж байгаад одоо Чаум эмнэлэгт дотоод шүүрлийн булчирхайн үзлэг хариуцаж байна. Лавлах: Чаум үзлэгийн цаг захиалга: 02-3015-5300 | Сөүл хот, Ганнам дүүрэг, Чондам-дун 4-1 Лайф Сентэр Чаум