Шалтгаангүйгээр түгших үед тархины мэдрэл дамжуулах бодис ба хоол хүнсний хамаарал

Тусгай шалтгаан байхгүй байхад ч сэтгэл санаа тавгүйрхэж, нэг л биш түгших үе байдаг.

Энэхүү сэтгэл хөдлөлийн өөрчлөлт нь зүгээр нэг ааш зангийн асуудал гэхээсээ илүүтэй тархинд явагдаж буй мэдрэл дамжуулах бодисын үл ялиг тэнцвэргүй байдалтай холбоотой байж болно.

Өнөөдөр Архаг үрэвслийн клиник «Фүүд терапи»-ийн профессор Ли Гён Ми-тэй хамт сэтгэл хөдлөл тархинд хэрхэн эхэлдэг, хоол хүнс болон шим тэжээл тэрхүү тэнцвэрт хэрхэн нөлөөлдөг талаар мэдэж авцгаая.

Шалтгаангүйгээр түгших үед тархинд явагдах мэдрэл дамжуулах бодисын өөрчлөлт

Шалтгаангүйгээр сэтгэл санаа тавгүйрхэх, эсвэл өчүүхэн зүйлд сэтгэл хөдлөл савлах үе байдаг. Ялангуяа оны төгсгөл, шинэ оны эхэнд ийм байх нь элбэг. Бие ядарсантай холбоотой байж болох ч, бодит байдал дээр бие махбодоос түрүүлж сэтгэл хөдлөлийн өөрчлөлт ирэх нь олонтаа. Зүгээр л ‘өнөөдөр жаахан амрах хэрэгтэй’ гэж бодохоос илүүтэй бие дотор явагдаж буй үл үзэгдэх урсгал буюу ‘тархины химийн бодисын тэнцвэр’-ийг санаж үзээрэй. Сэтгэл хөдлөл гэдэг нь зөвхөн сэтгэл зүйн төлөв биш, харин тархинаас ялгардаг мэдрэл дамжуулах бодисын нарийн урсгалаас үүдэлтэй физиологийн үзэгдэл юм. Энэхүү тэнцвэр алдагдахад бид ялимгүй зүйлд ч сэтгэл санаа хямарч, түгшиж эхэлдэг.

Серотонин ба триптофан: Сэтгэл санааг тогтворжуулахад оролцдог мэдрэл дамжуулах бодис

Сэтгэл хөдлөлийг зохицуулах төвд ‘серотонин’ хэмээх мэдрэл дамжуулах бодис байдаг. Серотонин нь сэтгэл санааг тогтворжуулж, түгшүүрийг намдаахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэхүү серотонин нь өөрөө аяндаа үүсдэггүй бөгөөд ‘триптофан’ хэмээх зайлшгүй шаардлагатай амин хүчлээс нийлэгждэг. Триптофан нь хүний биед өөрөө үүсдэггүй тул заавал хоол хүнсээр дамжуулан авах ёстой. Олон тооны судалгааны үр дүнгээс үзэхэд триптофаны нэмэлт хэрэглээ нь эрүүл насанд хүрэгчдийн түгшүүрийг бууруулах эсвэл эерэг сэтгэгдэл төрүүлэхэд тусалдаг болохыг мэдээлсэн байдаг. Гэвч хүн бүрийн орчин болон удамшлын хүчин зүйл өөр байдаг тул зөвхөн триптофан их идэх нь серотониныг шууд нэмэгдүүлнэ гэсэн үг биш юм. Хоол хүнсн дэх нүүрс усны бүтэц болон бусад амин хүчлүүдийн харьцаа нь серотонины нийлэгжилтэд нөлөөлдөг тул хооллолтын ерөнхий тэнцвэр маш чухал.

Таурины үүрэг: Мэдрэлийн хөөрөл ба түгшүүрийг зохицуулах

Мэдрэлийн системийн тэнцвэрийг хадгалах өөр нэг хүчин зүйл бол ‘таурин’ юм. Энергийн ундаа ууж үзсэн хүмүүст энэ нэр танил байж магадгүй. Таурин нь мэдрэлийн хөөрлийг зохицуулж, эсийн доторх кальцийн концентрацийг тогтворжуулах үүрэгтэй бодис юм. Энэ нь тархины дохио хэт хөөрөх эсвэл тэнцвэргүй болохоос сэргийлдэг. Амьтан дээр хийсэн зарим судалгаагаар таурин дутагдах үед түгшүүр, депресстэй төстэй зан үйл илэрч, харин нэмэлтээр өгөхөд мэдрэлийн эсийн бүтэц сэргэж байгаа нь ажиглагдсан. Хүн дээр хийсэн судалгаа одоогоор хязгаарлагдмал байгаа ч таурин нь мэдрэлийн системийн тэнцвэрийг хадгалж, сэтгэл хөдлөлийн савлагааг намдаахад туслах боломжтой гэж үзэж байна.

Витамин B12-ийн дутагдал сэтгэл хөдлөл ба мэдрэлийн үйл ажиллагаанд үзүүлэх нөлөө

Витамин B12 нь сэтгэл санааг тогтворжуулахад орхигдуулж болохгүй шим тэжээл юм. Витамин B12 нь мэдрэлийн эсийг бүрхсэн миелин бүрхүүлийг хамгаалж, дохио дамжуулалтыг саадгүй явуулахад тусалдаг. Витамин B12 дутагдвал ядаргаа, сэтгэл гутрал, анхаарал төвлөрөлт муудах зэрэг шинж тэмдэг илэрч болох бөгөөд дутагдалтай өвчтөнүүдэд нэмэлтээр өгөхөд эдгээр шинж тэмдгүүд сайжирсан тохиолдол бүртгэгдсэн байдаг. Гэсэн хэдий ч витамин B12-ийн хэмжээ хэвийн байгаа хүмүүст нэмэлтээр хэрэглэх нь сэтгэл санааг илт дээрдүүлдэг гэх үндэслэл одоогоор хангалтгүй байна. Тиймээс зөвхөн дутагдалтай үед нь зохих ёсоор нөхөх нь хамгийн үр дүнтэй юм.

Триптофан, таурин, витамин B12-ийг бүгдийг нь авах боломжтой хоолны жишээ

Ийнхүү серотониныг үүсгэдэг триптофан, мэдрэлийн хөөрлийг зохицуулдаг таурин, мэдрэлийн дохиог дэмждэг витамин B12 нь хоорондоо холбогдож тархины тэнцвэрийг хадгалахад тусалдаг. Эдгээр шим тэжээлийг нэг дор авах боломжтой хоол бол зөөлөн далайн гаралтай дүпүтэй шөл (сүндүбү-жигэ) юм. Дүпү нь шар буурцгийн уургаар баялаг бөгөөд триптофан зэрэг төрөл бүрийн амин хүчлийг агуулдаг. Халуунаар нь идэхэд хоол боловсруулалт сайжирч, триптофаны ашиглалт бага зэрэг нэмэгдэх боломжтой. Үүн дээр далайн амьтдад ихээр агуулагддаг тауринаар баялаг сам хорхой, мөн витамин B12, төмөр, цайр агуулсан хясаа нэмбэл мэдрэлийн үйл ажиллагааг хадгалахад шаардлагатай бичил тэжээлүүдийг хамт авч чадна. Нэг аяга хоолонд триптофан, таурин, витамин B12 бүгд багтсан энэхүү хоол нь тархины мэдрэл дамжуулах бодисын тэнцвэрийг хадгалахад эерэг нөлөө үзүүлнэ.

Далайн гаралтай дүпүтэй шөл

Анхаарах зүйл нь, хоол хийхдээ хэт халуун ногоотой болгохгүй байх нь дээр. Хэт халуун амт нь симпатик мэдрэлийг цочроож, түр зуур сэргэг байдлыг нэмэгдүүлдэг тул сэтгэл санааг тогтворжуулахад харин ч саад болж болзошгүй юм. Төгсгөлд нь нэг дусал гүнжидийн тос эсвэл маалингын тос дусаавал үнэр нэмээд зогсохгүй, тархины эсийн мембраныг уян хатан болгож, мэдрэлийн дохио дамжуулахад тусалдаг омега-3 өөхний хүчлийг ч авах боломжтой. Сэтгэл санаа амархан савлах үед бид ихэвчлэн гадаад орчин, бусдын үг, эсвэл ядарсан өдрөө буруутгадаг. Гэвч түүний цаана мэдрэл дамжуулах бодисын урсгал болон шим тэжээлийн үл ялиг тэнцвэргүй байдал нуугдаж байж болох тул өөрийнхөө шим тэжээлийн байдлыг нэг удаа тайван эргэцүүлээд үзээрэй. Мэдээж ганц хоолоор бүх сэтгэл хөдлөлийг шийдэж чадахгүй ч, өнөөдөр тархины үйл ажиллагаа болон сэтгэл санааг зохицуулахад туслах шим тэжээлийн талаар мэдсэн тул үүнийг анхаарвал сэтгэл хөдлөлийн давалгааг бага ч болов намжаах жижигхэн эхлэл болж чадах болно. Олон үйл явдалтай байсан 2025 онд бүгд хичээлээ. Халуун хоолоор сэтгэлээ тайтгаруулж, хүч чадал авах шинэ жил болохыг ерөөе. Ирэх жил ч гэсэн Чаум эрүүл мэндийн хэрэгцээт мэдээллийг хүргэхийн тулд улам хичээх болно. Бүгдэд нь шинэ оны мэнд хүргэе!

Үзлэгийн чиглэл: Архаг үрэвсэл, хооллолтын зөвлөгөө, анагаах ухааны шим тэжээлийн эмчилгээ, стрессийн менежмент. Чаум Фүүд терапи [Архаг үрэвслийн клиник] болон Ча Анагаах Ухааны Их Сургуулийн Анагаахын сургуулийн профессор Ли Гён Ми нь өрхийн анагаах ухааны мэргэжилтэн бөгөөд хоол хүнсээр дамжуулан өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, эмчлэх, стресс тайлах шийдэлд анхаарлаа хандуулдаг. Сөүлийн Үндэсний Их Сургуулийн Анагаахын сургуулийг төгсөөд, эм тариа болон мэс заслын эмчилгээнээс хальж ‘эдгэрэл’-ийн талаарх шинэ анагаах ухааныг судлахаар дэлхийн нэгдсэн анагаах ухааны төв болох АНУ-ын Аризонагийн Их Сургуулийн Нэгдсэн анагаах ухааны курсийг дүүргэсэн. Лавлах: Чаум Фүүд терапи [Архаг үрэвслийн клиник] 02-3015-5300 | Сөүл хот, Гангнам дүүрэг, Чондам-дун 4-1, Чаум 3 давхар, Хэлс Лайф Төв