Cách đọc kết quả khám sức khỏe: Những cảnh báo ẩn sau chỉ số «Bình thường»

Sau khi khám sức khỏe, bạn sẽ nhận được một bản kết quả dày cộp. Tuy nhiên, do những thuật ngữ y khoa lạ lẫm và những con số dày đặc, đa số mọi người thường chỉ kiểm tra sơ qua chữ «Bình thường» rồi cất vào ngăn kéo. Khám sức khỏe không đơn thuần là một bài kiểm tra để xác nhận «hiện tại có bệnh hay không». Đó là phương pháp phòng bệnh mạnh mẽ nhất giúp đọc trước những tín hiệu nguy hiểm nhỏ nhất mà cơ thể gửi đến, từ đó ngăn chặn những căn bệnh lớn có thể ập đến trong tương lai.

Trong bài viết này, dựa trên tiêu chuẩn tài liệu của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), chúng ta sẽ tìm hiểu về các hạng mục cốt lõi cần lưu ý trong bản kết quả khám sức khỏe.

Thứ nhất, kết quả đánh giá tổng quát và chỉ số béo phì

Khi nhận kết quả khám sức khỏe, điều đầu tiên bạn nên làm là kiểm tra kết quả đánh giá tổng quát. Đánh giá tổng quát là việc tổng hợp kết quả của từng hạng mục kiểm tra để đánh giá tình trạng sức khỏe hiện tại, được phân loại từ bình thường đến cần kiểm tra thêm, nghi ngờ mắc bệnh, v.v. Tuy nhiên, chỉ riêng đánh giá tổng quát không thể nắm bắt được toàn bộ tình trạng sức khỏe. Để thực sự giúp ích cho việc quản lý sức khỏe, việc kiểm tra cùng với các hạng mục chi tiết là rất quan trọng. Điển hình là chỉ số khối cơ thể (BMI) và vòng eo, đây là những chỉ số đánh giá tình trạng béo phì và béo bụng. Đặc biệt, béo bụng được biết là có liên quan mật thiết đến việc tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như cao huyết áp, tiểu đường và rối loạn mỡ máu. Ngoài ra, chỉ số huyết áp cũng là mục nhất định phải kiểm tra. Huyết áp bao gồm huyết áp tâm thu khi tim co bóp và huyết áp tâm trương khi tim thả lỏng; việc huyết áp tăng liên tục có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và mạch máu não như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.[1] Người Hàn Quốc thường có lượng cơ bắp ít hơn người phương Tây, nên có rất nhiều trường hợp «béo phì thể gầy» - tức là cân nặng bình thường (BMI bình thường) nhưng mỡ nội tạng lại tích tụ nhiều. Do đó, nếu vòng eo vượt quá 90cm đối với nam và 85cm đối với nữ, ngay cả khi huyết áp ở mức ranh giới (trên 130/80mmHg), điều đó có nghĩa là quá trình lão hóa mạch máu đã bắt đầu. Trong trường hợp này, bạn cần ghi chép kỹ lưỡng chỉ số sáng và tối bằng máy đo huyết áp tại nhà, đồng thời cân nhắc cải thiện lối sống hoặc tư vấn thêm nếu cần thiết.

Thứ hai, đường huyết và cholesterol: Ngăn ngừa «Kẻ sát nhân thầm lặng» không triệu chứng

Một hạng mục khác không được bỏ qua trong kết quả khám sức khỏe là đường huyết lúc đói và xét nghiệm mỡ máu. Đường huyết lúc đói, được đo sau khi nhịn ăn ít nhất 8 tiếng, là tiêu chuẩn để chẩn đoán bệnh tiểu đường. Vì bệnh tiểu đường hầu như không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, nên việc phát hiện sớm thông qua khám định kỳ là rất quan trọng. Rối loạn đường huyết lúc đói (tiền tiểu đường) có nguy cơ cao tiến triển thành bệnh tiểu đường trong tương lai, đòi hỏi phải quản lý lối sống tích cực. Nếu đường huyết lúc đói nằm trong khoảng 100~125mg/dL (tiền tiểu đường), đừng chỉ dựa vào kết quả khám mà nên thực hiện thêm xét nghiệm «HbA1c» để xem mức đường huyết trung bình trong 3 tháng qua. Cholesterol được chia thành cholesterol toàn phần, LDL (cholesterol xấu), HDL (cholesterol tốt) và chất béo trung tính (triglyceride). Khi sự cân bằng giữa chỉ số LDL (gây xơ cứng động mạch bằng cách tích tụ cặn bẩn trên thành mạch) và chỉ số HDL (giúp dọn dẹp mạch máu) bị phá vỡ, nguy cơ mắc bệnh tim mạch sẽ tăng vọt.[3] Vì tiêu chuẩn nguy cơ của cholesterol xấu (LDL) khác nhau ở mỗi người, nên nếu bạn hút thuốc hoặc có huyết áp cao, bạn cần quản lý chỉ số này thấp hơn nhiều so với mức bình thường thông thường để ngăn ngừa tắc nghẽn mạch máu. Việc theo dõi xu hướng thay đổi của hai chỉ số này qua từng năm là điều quan trọng hơn cả để duy trì một cuộc sống khỏe mạnh.

Hạng mục	Nội dung kiểm tra	Ý nghĩa sức khỏe
Chỉ số khối cơ thể (BMI)	Đánh giá tình trạng cân nặng	Xác định nguy cơ béo phì hoặc thiếu cân
Vòng eo	Tình trạng béo bụng	Đánh giá mỡ nội tạng và nguy cơ bệnh chuyển hóa
Huyết áp	Huyết áp tâm thu/tâm trương	Xác định nguy cơ cao huyết áp và bệnh tim mạch
Đường huyết lúc đói	Tình trạng đường trong máu	Xác định tiểu đường và tiền tiểu đường
Cholesterol toàn phần	Tình trạng mỡ máu tổng thể	Đánh giá sức khỏe tim mạch và rối loạn mỡ máu
LDL Cholesterol	Lipoprotein tỷ trọng thấp	Tăng nguy cơ xơ vữa động mạch (Cholesterol xấu)
HDL Cholesterol	Lipoprotein tỷ trọng cao	Dọn dẹp cặn bẩn trong mạch máu (Cholesterol tốt)
Chất béo trung tính	Tình trạng chuyển hóa chất béo	Xác định hội chứng chuyển hóa và nguy cơ mạch máu
AST·ALT·γ-GTP	Chỉ số chức năng gan	Xác định gan nhiễm mỡ, viêm gan, tổn thương gan do rượu
Creatinine·eGFR	Chỉ số chức năng thận	Phát hiện sớm bệnh thận mãn tính và khả năng giải độc của thận

Thứ ba, kiểm tra chức năng gan và thận - những cơ quan bị hỏng mà không gây đau đớn!

Thông thường các chỉ số này nằm ở trang sau của bản kết quả nên dễ bị bỏ qua, nhưng chỉ số gan và thận thực sự rất quan trọng. Chức năng gan được kiểm tra qua các chỉ số AST, ALT và Gamma-GTP (γ-GTP), cho thấy mức độ tế bào gan bị phá hủy. Những chỉ số này có thể giúp phát hiện gan nhiễm mỡ, viêm gan hoặc các bất thường chức năng gan do uống rượu. Đặc biệt, gan nhiễm mỡ không do rượu đang có tỷ lệ mắc bệnh tăng cao cùng với sự gia tăng của béo phì và hội chứng chuyển hóa, nên cần được kiểm tra định kỳ.

Chức năng thận được đánh giá qua Creatinine và Tốc độ lọc cầu thận ước tính (eGFR). Thận giống như bộ lọc của máy lọc nước trong cơ thể chúng ta, một khi đã hỏng thì rất khó phục hồi và giai đoạn đầu không hề có triệu chứng. Khi xem chỉ số thận, bạn nên chú ý đến «Tốc độ lọc cầu thận (eGFR)» hơn là bản thân chỉ số Creatinine. Nếu chỉ số này giảm xuống dưới 60, đó là dấu hiệu chức năng thận đã bị suy giảm. Tuy nhiên, việc thức đêm hoặc vận động mạnh trước ngày xét nghiệm cũng có thể làm chỉ số xấu đi tạm thời, vì vậy cần kiểm tra lại để có kết quả chính xác. Ngoài ra, vì bệnh thận mãn tính giai đoạn đầu thường không có triệu chứng đặc biệt, nên việc phát hiện sớm thông qua khám sức khỏe là vô cùng quan trọng. Những người bị tiểu đường hoặc cao huyết áp có nguy cơ mắc bệnh thận mãn tính cao hơn, vì vậy việc theo dõi chức năng thận định kỳ sẽ rất hữu ích. Kết quả khám nằm ngoài phạm vi bình thường không nhất thiết có nghĩa là mắc bệnh, nhưng nếu các dấu hiệu bất thường kéo dài, bạn cần thực hiện thêm các xét nghiệm và tư vấn chuyên môn.

Cuối cùng, kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh bằng dữ liệu khám sức khỏe tích lũy hàng năm

Ý nghĩa thực sự của việc khám sức khỏe không chỉ dừng lại ở việc phát hiện bệnh sớm. Nó nằm ở việc hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân dựa trên kết quả khám, từ đó cải thiện lối sống để phòng ngừa bệnh tật. Huyết áp, đường huyết hay cholesterol hơi vượt quá phạm vi bình thường không có nghĩa là phải điều trị bằng thuốc ngay lập tức. Thay vào đó, trong nhiều trường hợp, tình trạng có thể được cải thiện hoàn toàn bằng cách thực hiện lối sống lành mạnh như tập thể dục đều đặn, ăn uống cân bằng, duy trì cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia. Ngoài ra, việc so sánh kết quả khám với các kết quả trước đó để theo dõi xu hướng thay đổi quan trọng hơn là chỉ xem kết quả đơn lẻ. Bởi vì ngay cả khi nằm trong phạm vi bình thường, nếu các chỉ số liên tục tăng lên, nguy cơ mắc bệnh trong tương lai có thể tăng cao. Ví dụ, nếu đường huyết lúc đói của bạn là 88 vào 3 năm trước, 93 vào năm kia và 98 vào năm nay thì sao? Tất cả đều được ghi là bình thường vì «dưới 100», nhưng thực tế đó có thể là tín hiệu cho thấy tuyến tụy đang dần mệt mỏi. Do đó, bạn nên có thói quen lưu giữ kết quả khám sức khỏe và kiểm tra sự thay đổi sức khỏe của mình thông qua việc khám định kỳ. Khi có bảng kết quả năm nay, hãy đặt kết quả của 3 năm qua cạnh nhau và kiểm tra hướng đi của các con số như đang vẽ một biểu đồ đường thẳng. Hiểu đúng và tận dụng tích cực bản kết quả khám sức khỏe là bước đầu tiên để kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.

<Danh sách kiểm tra thực hành hàng ngày vì một cuộc sống khỏe mạnh>

□ Tập thể dục nhịp điệu cường độ trung bình (đến mức thở dốc và đổ mồ hôi) trên 150 phút mỗi tuần

□ Thực hiện các bài tập sức mạnh như squat, plank ít nhất 2 lần mỗi tuần

□ Tăng tỷ lệ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt trong chế độ ăn hàng ngày

□ Giảm lượng natri bằng cách để lại nước dùng, chấm sốt riêng

□ Bỏ thuốc lá và thiết lập quy tắc hạn chế rượu bia cụ thể cho bản thân

□ Ngủ ngon trên 7 tiếng mỗi ngày và quản lý căng thẳng

□ Tập hợp kết quả khám sức khỏe 3 năm gần nhất để so sánh sự thay đổi chỉ số

□ Nếu có ghi chú «Chú ý» hoặc «Nghi ngờ mắc bệnh», đừng trì hoãn mà hãy tư vấn với bác sĩ chuyên khoa nội

[Tài liệu tham khảo và nguồn]

[1] Cổng thông tin sức khỏe quốc gia, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc «Khám sức khỏe hữu ích cần biết», https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=7

[2] Cổng thông tin sức khỏe quốc gia, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc «Khám sức khỏe hữu ích cần biết» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=7)

[3] Cổng thông tin sức khỏe quốc gia, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc «Béo phì và Sức khỏe» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/ntcnInfo/healthSourc/thtimtCntnts/thtimtCntntsView.do?thtimt_cntnts_sn=39)

[4] Cổng thông tin sức khỏe quốc gia, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc «Rối loạn mỡ máu» (https://health.kdca.go.kr/healthinfo/biz/health/gnrlzHealthInfo/gnrlzHealthInfo/gnrlzHealthInfoView.do?cntnts_sn=6715)

- Hướng dẫn chế độ khám sức khỏe và Sổ tay bệnh mãn tính của Bảo hiểm Y tế Quốc gia (https://www.nhis.or.kr/nhis/healthin/wbhaca04500m01.do)

Liên hệ đặt lịch khám Chaum: 02-3015-5005 | Trung tâm khám sức khỏe cao cấp Chaum, Life Center, 4-1 Cheongdam-dong, Gangnam-gu, Seoul

Câu hỏi thường gặp

Tôi nên làm gì nếu mức đường huyết lúc đói của tôi nằm trong khoảng 100-125mg/dL?

Điều này cho thấy tiền tiểu đường (rối loạn đường huyết lúc đói), vì vậy cần phải xét nghiệm bổ sung. Đừng chỉ dựa vào kết quả sàng lọc; bạn nên thực hiện thêm xét nghiệm hemoglobin glycated (HbA1c), cho thấy mức đường huyết trung bình trong ba tháng qua, để xác nhận chính xác tình trạng của mình.

Tôi có thể bị béo phì bụng ngay cả khi cân nặng bình thường không?

Có, nhiều người Hàn Quốc có khối lượng cơ thấp, dẫn đến tình trạng 'béo gầy' khi mỡ nội tạng tích tụ ngay cả với cân nặng bình thường. Nếu vòng eo của nam giới vượt quá 90cm hoặc của phụ nữ vượt quá 85cm, đó có thể là dấu hiệu cho thấy quá trình lão hóa mạch máu đã bắt đầu, vì vậy cần thận trọng.

Giá trị nào cho thấy chức năng thận bất thường?

Bạn nên kiểm tra cẩn thận tốc độ lọc cầu thận (eGFR). Giá trị này được đánh giá cùng với mức creatinine, và nếu eGFR giảm xuống dưới 60, đó là dấu hiệu của suy giảm chức năng thận. Vì không có triệu chứng ở giai đoạn đầu, việc kiểm tra sức khỏe định kỳ là rất quan trọng.

Tôi có thể yên tâm nếu tất cả các kết quả kiểm tra sức khỏe của tôi đều bình thường không?

Ngay cả khi kết quả nằm trong giới hạn bình thường, bạn vẫn nên thận trọng nếu các chỉ số tăng lên hàng năm. Ví dụ, nếu đường huyết lúc đói của bạn tăng lên hàng năm (ví dụ: 88, 93, 98), ngay cả trong giới hạn bình thường, đó có thể là dấu hiệu của chức năng tuyến tụy suy giảm, vì vậy bạn nên so sánh kết quả của ba năm gần nhất.