Uống cà phê khi đói, tại sao lại bị xót ruột?

Một ly cà phê mát lạnh ngay khi vừa thức dậy là thói quen hàng ngày của nhiều người, nhưng cũng không ít trường hợp than phiền về cảm giác khó chịu ở vùng thượng vị hoặc xót ruột sau khi uống cà phê lúc bụng đói. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu lý do tại sao uống cà phê khi đói lại gây xót ruột và cách uống cà phê sao cho khỏe mạnh hơn.

Tại sao uống cà phê khi đói lại kích thích dạ dày?

Nguyên nhân chính gây ra cảm giác xót ruột hoặc khó chịu ở vùng thượng vị sau khi uống cà phê lúc đói liên quan mật thiết đến việc tăng tiết axit dạ dày do caffeine. Trên niêm mạc dạ dày của chúng ta có các tế bào nội tiết gọi là tế bào G (G cell), tế bào này phản ứng với thức ăn hoặc kích thích thần kinh để tiết ra hormone gastrin. Gastrin kích thích các tế bào thành (Parietal cell) ở niêm mạc dạ dày thúc đẩy tiết ra axit clohydric (HCl), thành phần chính của axit dạ dày. Thông thường, axit dạ dày được tiết ra để giúp tiêu hóa protein khi thức ăn đi vào dạ dày, nhưng ở trạng thái đói, không có thức ăn để trung hòa nên lượng axit tiết ra sẽ kích thích trực tiếp vào niêm mạc dạ dày. Quá trình này có thể gây ra các triệu chứng như cảm giác nóng rát vùng thượng vị, xót ruột, ợ chua và khó chịu bụng trên. Đặc biệt, caffeine ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống điều tiết vận động dạ dày và tiết axit, vì vậy đối với những người vốn bị chứng khó tiêu chức năng hoặc viêm dạ dày, caffeine sẽ trở thành yếu tố làm trầm trọng thêm các triệu chứng.

Ngoài ra, các thành phần axit hữu cơ khác nhau có trong bản thân cà phê cũng ảnh hưởng đến việc kích thích niêm mạc dạ dày. Cà phê là loại đồ uống có tính axit nhẹ với độ pH khoảng 4.8~5.5, chứa không chỉ caffeine mà còn nhiều axit hữu cơ như axit chlorogenic, axit caffeic và axit quinic. Những thành phần này là yếu tố cốt lõi tạo nên hương vị đặc trưng của cà phê, nhưng khi bụng đói, các axit hữu cơ này có thể kích thích trực tiếp niêm mạc dạ dày, làm tăng độ nhạy cảm của dạ dày và gây xót ruột. Bên cạnh đó, caffeine còn làm giảm áp lực của cơ thắt thực quản dưới, nơi ngăn chặn sự trào ngược của các chất trong dạ dày lên thực quản. Khi trương lực của cơ này giảm xuống, axit dạ dày sẽ trào ngược lên thực quản, gây ra các triệu chứng như ợ nóng, trào ngược dịch axit, cảm giác vướng ở cổ họng, khàn tiếng và ho. Ở trạng thái đói, lượng chất trong dạ dày ít nên axit dạ dày có khả năng trào ngược lên thực quản tương đối dễ dàng hơn. Theo các tài liệu thông tin sức khỏe trong nước, việc uống cà phê khi bụng đói có thể thúc đẩy tiết axit dạ dày và kích thích thành dạ dày, đặc biệt cảnh báo rằng các triệu chứng có thể trở nên tồi tệ hơn đối với những người bị viêm dạ dày hoặc trào ngược thực quản. Do đó, nếu bạn mắc các bệnh về đường tiêu hóa hoặc thường xuyên cảm thấy khó chịu sau khi uống cà phê lúc đói, bạn nhất thiết phải quản lý thói quen sinh hoạt như điều chỉnh thời điểm uống cà phê sau bữa ăn hoặc giảm lượng tiêu thụ hàng ngày.

1) « Những người ‘tiếp caffeine’ khi bụng đói mỗi sáng… Liệu có ổn không? », Health Chosun, 2024.

Mức độ kích thích dạ dày theo từng loại cà phê

Mức độ kích thích niêm mạc dạ dày của cà phê có thể thay đổi tùy thuộc vào phương pháp chiết xuất, việc có thêm sữa hay không và nồng độ caffeine. Đầu tiên, Americano mà chúng ta thường uống nhất chứa nguyên vẹn caffeine và các thành phần axit đặc trưng của cà phê, nên như đã giải thích ở trên, việc tăng tiết gastrin và tác động kích thích axit có thể xuất hiện tương đối trực tiếp. Ngược lại, Cafe Latte có thể mang lại cảm giác ít kích thích hơn so với Americano vì protein (casein) và chất béo trong sữa có thể đóng vai trò trung hòa một phần axit dạ dày. Tuy nhiên, hiệu quả trung hòa này có hạn nên đây không phải là giải pháp triệt để nếu bạn mắc bệnh dạ dày. Ngoài ra, Cold Brew được chiết xuất bằng nước lạnh trong thời gian dài, có xu hướng ít axit hơn do chứa tương đối ít một số thành phần axit hữu cơ so với cà phê chiết xuất bằng nước nóng thông thường, vì vậy những người nhạy cảm với vị chua của cà phê có thể cảm thấy ít áp lực hơn. Đối với cà phê Decaf (không caffeine), đây là dạng đã loại bỏ hầu hết caffeine, nên tác động kích thích trực tiếp tiết axit dạ dày có thể ít hơn so với cà phê thông thường. Tuy nhiên, cà phê Decaf cũng không loại bỏ hoàn toàn caffeine và vẫn chứa các thành phần axit hữu cơ đặc trưng của cà phê, nên sự kích thích niêm mạc dạ dày không biến mất hoàn toàn. Dù loại cà phê có thay đổi, cơ chế kích thích tế bào G và tăng tiết axit dạ dày do caffeine vẫn hoạt động, vì vậy đối với trường hợp bị viêm dạ dày hoặc trào ngược dạ dày thực quản, việc tránh uống khi đói và điều chỉnh tổng lượng tiêu thụ quan trọng hơn là việc lựa chọn loại cà phê.

<Khả năng kích thích dạ dày theo loại cà phê>

Cách uống cà phê để bảo vệ sức khỏe dạ dày

Nếu bạn không thể từ bỏ hương vị của cà phê, bạn cần có thói quen tiêu thụ chiến lược để giảm thiểu kích thích lên dạ dày. Câu trả lời không chỉ đơn giản là ‘không uống’, mà chúng tôi khuyên bạn nên uống dựa trên sự hiểu biết về cơ chế tiêu hóa của cơ thể.

Thứ nhất, hãy nhắm vào ‘thời điểm vàng’ thay vì ngay sau khi thức dậy. Nhiều người tìm đến cà phê ngay khi mở mắt để tỉnh táo, nhưng trong vòng 1~2 giờ sau khi thức dậy, việc tiết hormone cortisol (hormone điều chỉnh căng thẳng) đang ở mức đỉnh điểm. Nếu thêm caffeine vào thời điểm này, nó có thể thúc đẩy tiết quá mức cortisol, gây lờn thuốc hoặc làm tăng mức độ căng thẳng của hệ tiêu hóa. Do đó, uống cà phê khoảng 1~2 giờ sau khi thức dậy, hoặc 1 giờ sau bữa trưa sẽ giúp giảm xót ruột do tiết quá nhiều axit dạ dày và tận dụng hiệu quả hơn tác dụng tỉnh táo của caffeine.

Thứ hai, hãy dành thời gian cho một ly nước trước khi uống cà phê. Thay vì uống cà phê ngay khi bụng đói, việc uống một ly nước ấm trước sẽ giúp làm dịu sự kích thích trực tiếp của các axit hữu cơ trong cà phê lên niêm mạc dạ dày. Ngoài ra, cà phê thúc đẩy tác dụng lợi tiểu và đào thải nước ra khỏi cơ thể, điều này có thể làm yếu đi môi trường bảo vệ niêm mạc dạ dày. Vì vậy, thói quen bổ sung đủ nước cùng với một ly cà phê để duy trì sự cân bằng nước trong cơ thể là rất quan trọng.

Thứ ba, tận dụng tác dụng trung hòa của sữa. Các loại latte có chứa sữa có thể giúp giảm kích thích niêm mạc dạ dày tốt hơn so với cà phê đen như Americano. Đó là bởi vì protein và chất béo trong sữa tạm thời trung hòa axit dạ dày và đóng vai trò giảm kích thích thành dạ dày. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ là tạm thời, và việc tiêu thụ quá mức có thể khiến thành phần canxi trong sữa kích thích tiết axit dạ dày, vì vậy việc duy trì một lượng thích hợp là rất quan trọng. Trong trường hợp không dung nạp lactose, sử dụng sữa không lactose hoặc đồ uống thay thế từ thực vật cũng là một cách. Ngoài ra, cần lưu ý rằng việc thêm đường hoặc siro có thể làm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới và gây ra các triệu chứng trào ngược.

Thứ tư, nói KHÔNG với cà phê quá nóng! Thực quản và niêm mạc dạ dày rất dễ bị tổn thương bởi kích thích nhiệt. Đặc biệt, nếu thường xuyên tiêu thụ đồ uống nóng trên 65°C, nó có thể gây ra những tổn thương nhỏ cho niêm mạc và gây phản ứng viêm. Trên thực tế, đồ uống ở nhiệt độ cao đã được phân loại là yếu tố gây ung thư tiềm ẩn, bao gồm cả ung thư thực quản.2) Cà phê nên được thưởng thức khi đã nguội bớt một chút, ở trạng thái ấm thay vì quá nóng để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa. 2) Seoul Shinmun, « ‘Hãy mở nắp và để nguội’… Một ly nước nóng trên 65 độ, cảnh báo ung thư thực quản », 2026. Cà phê không chỉ đơn thuần là một loại thực phẩm yêu thích mà đã trở thành một yếu tố duy trì sức sống và thói quen hàng ngày của con người hiện đại. Tuy nhiên, cùng một ly cà phê nhưng tác động đến cơ thể có thể khác nhau tùy thuộc vào thời điểm và cách thức tiêu thụ. Đặc biệt, nếu tình trạng xót ruột hoặc trào ngược lặp đi lặp lại kéo dài, đó có thể là dấu hiệu của bệnh lý dạ dày chứ không đơn thuần là vấn đề thói quen sinh hoạt, vì vậy chúng tôi khuyên bạn nên đi khám chuyên khoa. Hy vọng bạn sẽ tận hưởng cà phê một cách lành mạnh hơn bằng cách quan sát kỹ tình trạng cơ thể và điều chỉnh thời điểm cũng như phương pháp tiêu thụ. 2) Seoul Shinmun, « ‘Hãy mở nắp và để nguội’… Một ly nước nóng trên 65 độ, cảnh báo ung thư thực quản », 2026. Kiểm duyệt: Giáo sư Lee Sang-in, Khoa Tiêu hóa, Chaum.

Lĩnh vực điều trị: Bệnh vận động đường tiêu hóa, Nội soi dạ dày/đại tràng, Chẩn đoán sớm ung thư dạ dày/đại tràng. Giáo sư Lee Sang-in, hiện đang phụ trách điều trị tại Khoa Tiêu hóa Chaum, đang nỗ lực phát hiện sớm ung thư thông qua các loại kiểm tra nội soi đối với các bệnh về hệ tiêu hóa, đồng thời thực hiện cắt bỏ niêm mạc và cắt polyp bằng nội soi. Đặc biệt, ông đã tham gia xây dựng chu kỳ và độ tuổi tầm soát nội soi dạ dày theo khuyến nghị của Trung tâm Ung thư Quốc gia, đóng góp lớn vào việc phát hiện sớm và phòng ngừa ung thư dạ dày. Liên hệ: Khoa Tiêu hóa Chaum 02-3015-5300 | Trung tâm điều trị ngoại trú tầng 2 Chaum, 4-1 Cheongdam-dong, Gangnam-gu, Seoul